Tuesday, November 10, 2026

NGƯỜI VIỆT XƯA ĐÁNH RĂNG, GỘI ĐẦU NHƯ THẾ NÀO?

 


NGƯỜI VIỆT XƯA ĐÁNH RĂNG, GỘI ĐẦU NHƯ THẾ NÀO?

Ngày nay, buổi sáng của chúng ta có thể bắt đầu bằng bàn chải, kem đánh răng, dầu gội, dầu xả. Mọi thứ tiện lợi đến mức ta hiếm khi tự hỏi: 

- Ngày xưa, khi chưa có bàn chải, kem đánh răng, dầu gội đóng chai… người Việt làm sạch răng và tóc bằng cách nào? 

Câu trả lời thú vị hơn chúng ta tưởng.

GỘI ĐẦU BẰNG BỒ KẾT – MÙI HƯƠNG CỦA MỘT THỜI

Nếu có một thứ gắn với mái tóc người Việt xưa, đó hẳn là quả bồ kết. Những quả bồ kết khô được đem nướng trên bếp cho thơm, rồi đập nhỏ, đun với nước. Nước bồ kết có chất tạo bọt tự nhiên, được dùng để gội đầu. Nhiều người còn cho thêm lá bưởi, hương nhu, sả hoặc những loại lá thơm khác.

Không có dầu gội chai nhựa, không có dầu xả, không có đủ loại hương nước hoa… Chỉ có một nồi nước bồ kết nóng, mái tóc dài và mùi thơm rất riêng. Có lẽ vì thế mà trong ký ức của nhiều thế hệ người Việt, mùi bồ kết không chỉ là mùi của mái tóc, mà còn là mùi của mẹ, của bà, của căn bếp và của một thời sống chậm.

CÒN ĐÁNH RĂNG THÌ SAO?

Người Việt xưa tất nhiên không có những chiếc bàn chải hiện đại như chúng ta đang dùng. Những cách làm sạch răng truyền thống thường dựa vào nước, muối, các vật liệu thực vật hoặc những cành cây nhỏ dùng để chà và làm sạch răng.

Nhưng điều thú vị nhất lại nằm ở chỗ: 

- Người Việt xưa không nhất thiết coi răng trắng là đẹp. Trong một thời gian dài, đặc biệt ở phụ nữ, răng đen mới là một nét đẹp. Tục nhuộm răng đen từng rất phổ biến. Người ta xử lý răng rồi dùng các chất nhuộm để tạo nên hàm răng đen bóng. Ngày nay chúng ta có thể thấy lạ. Nhưng với người xưa, một hàm răng đen nhánh có thể là dấu hiệu của sự duyên dáng, trưởng thành và đúng với chuẩn mực thẩm mỹ của xã hội lúc bấy giờ.

Vì thế, đừng vội nghĩ rằng:

-  “Ngày xưa người ta không đánh răng nên mới răng đen.” 

Không hẳn. Đôi khi người ta làm sạch răng… nhưng sau đó lại chủ động nhuộm răng thành màu đen vì đó mới là cái đẹp.

TỪ BỒ KẾT ĐẾN DẦU GỘI

Rồi thời gian thay đổi. Cuối thế kỷ XIX và trong thế kỷ XX, cùng với quá trình đô thị hóa và giao lưu với phương Tây, những sản phẩm vệ sinh cá nhân công nghiệp dần xuất hiện ở Việt Nam. 

Bàn chải và bột/kem đánh răng dần trở nên quen thuộc. Xà phòng xuất hiện ngày càng rộng rãi. Rồi dầu gội đóng chai ra đời và từng bước thay thế cách gội đầu truyền thống trong đời sống hiện đại.

Nhưng bồ kết không biến mất hoàn toàn. Nó đi vào ký ức. Đi vào ca dao. Đi vào những câu chuyện của bà, của mẹ. Và thỉnh thoảng, giữa vô số chai dầu gội hiện đại, người ta vẫn mua một túi bồ kết về đun.

Không hẳn vì không có thứ gì tốt hơn. Mà có lẽ vì có những mùi hương không thể thay thế bằng công nghệ.

TỪ “SẠCH” ĐẾN “ĐẸP”

Câu chuyện đánh răng và gội đầu của người Việt cũng cho thấy một điều rất thú vị: 

- “Sạch” và “đẹp” không phải lúc nào cũng có cùng một định nghĩa. 

Ngày nay, chúng ta thích răng trắng, tóc sạch, thơm và mềm. 

Ngày xưa, một người phụ nữ có thể tự hào về mái tóc dài óng ả được gội bằng bồ kết, và hàm răng đen bóng lại được xem là duyên dáng. 

Cùng là con người. Cùng là nhu cầu làm sạch cơ thể. Nhưng mỗi thời đại lại có một cách hiểu khác nhau về cái đẹp.

Và có lẽ điều đáng quý nhất không phải là bồ kết hay bàn chải. Mà là câu chuyện phía sau chúng: 

- Từ những cành cây, quả bồ kết, nồi nước lá… người Việt đã tạo nên cả một văn hóa chăm sóc cơ thể rất riêng.

Ngày nay, chúng ta có thể có hàng trăm loại dầu gội, hàng chục loại kem đánh răng. 

Nhưng đôi khi chỉ cần thoáng ngửi thấy mùi bồ kết nướng trên bếp, ký ức của cả một thời lại trở về. 

Một mái tóc dài. 

Một người mẹ.

Một người bà. 

Một căn bếp cũ. 

Và một Việt Nam rất xa… nhưng chưa bao giờ thật sự biến mất. 

( Không đề tên tác giả ) 

No comments:

Post a Comment