Showing posts with label -Những Mảng Lịch Sử. Show all posts
Showing posts with label -Những Mảng Lịch Sử. Show all posts

Tuesday, November 3, 2026

CÔNG CHÚA PHƯƠNG MAI (NDIEP TRAN- SƯU TẦM)

 


Công chúa PHƯƠNG MAI — Một kiếp người giữa nhịp thế đổi xoay

I. Nắng Đà Lạt, Thuở Ấu Thơ Hoàng Tộc
Vào một buổi trưa hè ấm áp, ngày 1 tháng 8 năm 1937, trong một dinh thự yên bình tại Đà Lạt — thành phố sương khói, có tiếng thông reo rì rào trên đồi cao — Công chúa Phương Mai cất tiếng khóc chào đời. Bà là người con thứ hai (trưởng nữ, em của Thái tử Bảo Long) của Hoàng đế Bảo Đại, vị vua cuối cùng của triều Nguyễn, và Hoàng hậu Nam Phương, người phụ nữ mang tâm hồn giao thoa giữa truyền thống cung đình Huế và tư tưởng Tây phương mới mẻ. Sự hiện diện của một Công chúa trong thời kỳ biến động khiến cả triều đình lẫn dân gian đều dõi theo với niềm trông đợi tựa một định mệnh vừa vững chãi vừa mong manh.
Ngôi nhà ở Đà Lạt, với những khung cửa sổ mở ra đồi thông ngút ngàn, là nơi bà lần đầu biết đến hương hoa mimosa, tiếng chim rừng và nắng mùa hạ dịu dàng. Dưới đôi mắt trẻ thơ ấy, thế giới hiện ra vừa rực rỡ vừa huyền ảo như một vở bình phong đa màu sắc — bởi bên ngoài vườn hoa là những biến chuyển lịch sử sắp sửa viết tiếp trang quốc gia.

II. Những Năm Tháng Học Hành: Pháp và Dấu Ấn Văn Hóa
Cuộc đời Công chúa Phương Mai không thể tách rời hành trình giáo dục ở trời Tây. Vào những năm đầu thập niên 1950, giữa cảnh loạn ly của đất nước, Hoàng hậu Nam Phương đã đưa các hoàng tử công chúa ra Pháp để theo học các trường tư thục danh tiếng.
Convent des Oiseaux ở Verneuil-sur-Seine là nơi bà rèn luyện bản thân giữa không khí học thuật nghiêm túc và tinh thần độc lập của giáo dục Pháp.
Ở đây, Phương Mai không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn học được cách làm chủ ngôn ngữ, cách suy tư bằng lý trí và cảm nhận thế giới qua lăng kính văn hóa mới. Bạn bè bà kể rằng, trong những buổi dạo công viên tại Paris, bà mê nhất là tiếng lá rơi và những quán cà phê nhỏ ven phố, nơi bà lắng nghe những bản nhạc cổ điển vang lên trong chiều hoàng hôn.
Nhưng dù bị cuốn hút bởi phong cách sống châu Âu, Phương Mai vẫn luôn mang trong lòng một nỗi niềm hoài cổ về quê hương — hình ảnh cố đô Huế, những mái ngói rêu phong, tiếng đàn tranh trong lầu ngự uyển, và tiếng vọng của kinh thành một thời huy hoàng.

III. Trở Về Quê Nhà: Giữa Nước Non Dậy Sóng
Dù lớn lên ở châu Âu, Công chúa Phương Mai không lơ là mối liên hệ với đất nước. Trong giai đoạn từ 1949 đến 1953, bà đã trở về Việt Nam một thời gian, thăm lại kinh thành Huế và các thành phố lớn. Những chuyến trở về ấy — dù ngắn ngủi — để lại trong bà ấn tượng sâu sắc về nỗi đau chiến tranh, nỗi nhớ nhà và niềm thương cảm cho vận mệnh đất nước.
Người dân bấy giờ nhìn thấy bà — trong tà áo dài thướt tha giữa phố xá Sài Gòn hay những con đường Huế cổ kính — như một điểm tựa tinh thần. Họ thầm đặt vào hình ảnh một Công chúa đôi mắt u uẩn ấy những hi vọng của một đất nước đang tìm đường thức tỉnh giữa bão táp lịch sử.

IV. Hôn Lễ và Danh Vọng Quý Tộc: Một Chuyến Dấu Đời
Cuộc đời Phương Mai bước sang trang mới khi bà kết hôn với Pietro Badoglio — con trai của vị Đại công tước Addis Abeba — trong một lễ cưới trang trọng được cử hành tại Paris ngày 5 tháng 8 năm 1971. Lễ thành hôn kết nối hai dòng quý tộc Á – Âu đã thu hút sự chú ý của giới thượng lưu khắp châu lục, như một minh chứng cho sự hội nhập văn hóa mạnh mẽ của thời đại.
Với danh hiệu Duchess of Addis Abeba và Marchioness of Sabotino, Công chúa Phương Mai bước vào thế giới quý tộc Âu châu, nơi người ta trọng lễ nghi, nghệ thuật và uy tín lâu đời. Tại đây, bà sinh hạ hai con: Donna Manuela Badoglio và Don Flavio Badoglio, người con trai trưởng sau này kế thừa danh vị Công tước Addis Abeba thứ ba.
Mối giao cảm giữa Phương Mai và Pietro được nhiều người bạn phương Tây nhắc lại như một mối lương duyên vừa lãng mạn vừa sâu sắc — bởi họ không chỉ là vợ chồng, mà còn là những tri kỷ trong hành trình hiểu về văn hóa, lịch sử và nhân sinh.

V. Một Cõi Nhớ Quê Hương và Di Sản Của Một Công Chúa
Suốt những năm tháng lưu vong tại Pháp, Phương Mai vẫn thường xuyên bày tỏ nỗi niềm hướng về cố hương. Trong thư từ gửi bạn bè, bà viết: “Dù ở đâu, tiếng chuông chùa và gió Huế vẫn vang mãi trong trái tim tôi.” Những dòng chữ ấy chứa đầy xúc cảm, cho thấy một tâm hồn hoàng tộc vừa trưởng thành giữa văn minh Âu — vừa không quên cội nguồn Việt Nam.
Bạn bè thân thiết của bà kể lại rằng, bất cứ khi nào nhớ về Huế, Phương Mai hay nhắc tới áo dài, đến những điệu hò miền Trung, và hương sen của sông Hương. Đối với bà, đó không chỉ là hình ảnh quê nhà, mà còn là một ký ức tinh tế nhất của lòng người — giản dị, nhưng bất diệt.

VI. Huyễn Ảo Dấu Chân Thời Gian và Di Sản Văn Hóa
Công chúa Phương Mai mãi mãi khép lại cuộc đời mình ngày 16 tháng 1 năm 2021 tại Louveciennes, Pháp, ở tuổi 83. Sự ra đi của bà để lại trong trái tim những người biết đến bà một nỗi niềm tiếc nhớ sâu lắng — như tiếng chuông chùa vọng lại giữa bình minh mịt mờ.
Bà không chỉ là một hoàng nữ trong sách sử, mà còn là biểu tượng của sự giao thoa văn hóa, của duyên nợ lịch sử và của niềm tin bền bỉ vào những giá trị truyền thống đẹp đẽ nhất của dân tộc. Những dòng ký ức về bà — trong trang sách, trong hồi ức bạn bè, trong những bức ảnh cũ phai màu — sẽ còn sống, như một bản trường ca giữa thiên thu.

VII. Thư Từ Paris — Những Ngày Trời Tây Và Nỗi Nhớ Cố Quốc
Paris, một buổi sáng thu năm 1965 — trong một bức thư gửi người bạn thân thuở nhỏ, bà viết:
“Hỡi người bạn của tôi,
Khi sương mù mùa thu phủ khắp đại lộ Champs-Élysées, tôi thường nghĩ về những sớm mai ở Huế, khi sương chưa tan trên cầu Tràng Tiền và tiếng chuông Thiên Mụ vang giữa trời lặng. Ở đây, người Pháp yêu kỷ luật và cầm lái, nhưng có những khi tôi thấy trái tim mình chênh vênh giữa hai miền đất: một bên là những nhịp điệu kinh đô cổ kính, một bên là những đài tưởng niệm trắng xóa của Paris. Tôi tự hỏi liệu dòng thời gian có thể ôm trọn cả hai hay chỉ buộc tôi phải chọn?”
Đọc những dòng chữ này, người ta cảm nhận được một tâm hồn Công chúa vừa giàu trữ tình, vừa kiêu hãnh — một trái tim gắn với quê hương nhưng không thể từ chối sức hấp dẫn của nền văn hóa phương Tây.

VIII. Lời Kể Bạn Bè — Những Đêm Nhạc Trên Sông Seine
Bạn thân nhất của Phương Mai thuở ở Pháp, bà Suzanne Dubois (một nghệ sĩ dương cầm tại Paris), kể lại:
“Phương Mai không giống bất kỳ ai tôi từng gặp. Khi chúng tôi ngồi bên bờ sông Seine, nghe tiếng sóng lăn tăn vào đêm thanh, Mai thường nhắm mắt lại, mỉm cười và nói: ‘Âm thanh này khiến tôi nhớ đến tiếng gió đêm ở Đà Lạt và tiếng nước lặng của sông Hương’. Điều khiến tôi ngạc nhiên nhất là cách bà vừa trân trọng quá khứ, vừa sống rất hiện tại. Bà có thể nói về La Traviata với một nốt nhạc chính xác như bà có thể hồi tưởng một khúc ca Huế trong ký ức.”
Suzanne kể thêm rằng trong những buổi họp bạn nghệ sĩ, Phương Mai hay nhẹ nhàng cất tiếng hát vài khúc tình ca Việt Nam — một cách giữ gìn linh cảm cội nguồn giữa phố xá kinh kỳ.

IX. Hôn Lễ 1971 — Một Biến Cố Định Mệnh
Ngày 5 tháng 8 năm 1971 tại Paris, lễ cưới của Công chúa Phương Mai với Pietro Badoglio là một sự kiện được dư luận hoàng gia và báo chí quốc tế chú ý. Trong thư gửi em gái sau lễ cưới, bà viết:
“Hôm nay, dưới mái vòm nhà thờ Saint‑Sulpice, tôi thấy mình như được sinh lại — nhưng lần này không phải chỉ là Công chúa của cố quốc, mà là bạn đời của một quý tộc Ý. Pietro nhìn tôi bằng ánh mắt chứa đựng quá nhiều lịch sử và hi vọng. Tôi không e ngại danh vị, nhưng tôi cầu mong sự bình yên cho trái tim và cho những đứa trẻ chúng tôi sẽ sinh ra.”
Những dòng này không chỉ cho thấy chiều sâu cảm xúc của bà trong ngày trọng đại, mà còn là một lời tâm sự thật thà giữa danh vọng và nhân sinh.

X. Trí nhớ Hoàng Cung — Bức Ảnh Và Những Mùa Thu Cũ
Trong một album ảnh cũ mà một người họ hàng tại Huế từng chia sẻ, có bức ảnh Công chúa Phương Mai khoảng năm 1952, đứng dưới bóng râm của một cây cổ thụ trong Hoàng thành. Ánh mắt bà hướng về phía xa, như đang đợi một điều gì đó không bao giờ đến. Một nhà nghiên cứu nói:
“Bức ảnh ấy cho ta thấy một Phương Mai vừa là công chúa trẻ, vừa là hình ảnh của một thời đại sắp sửa sang trang. Đó là một khoảng lặng lớn hơn cả ngàn lời bình luận.”

XI. Góc Nhìn Văn Hóa — Giữa Việt Nam Và Phương Tây
Nhà văn Jean‑Luc Fournier, một người Pháp từng gặp công chúa Phương Mai tại Paris, nhận xét:
“Mai có một thứ ngôn ngữ riêng giữa các nền văn hóa. Bà nói tiếng Pháp chuẩn mực, nhưng trong cách bà nhắc đến quê nhà, tôi nghe thấy những dấu lặng của ngôn ngữ chưa bao giờ bị dịch trọn vẹn. Đó là khoảng cách mà chỉ những ai từng sống giữa hai thế giới mới hiểu được — nơi ký ức và hiện tại đan xen như hai dòng sông hội tụ.”

XII. Di Sản Và Ý Nghĩa Dài Lâu
Công chúa Phương Mai ra đi vào tháng 1 năm 2021, ở tuổi 83, để lại một di sản không chỉ là danh vị quý tộc hay những bức ảnh hoàng gia, mà là những lá thư, những ký ức và những câu chuyện về một con người sống trọn vẹn giữa hai văn hóa. Bà đã đi qua cả cực tây của văn minh phương Tây lẫn cội nguồn văn hóa phương Đông, như một cây cầu thầm lặng nối hai miền linh cảm và lịch sử.
Trong những lá thư lưu lại, bà từng viết:
“Trái tim tôi là một bản đồ của ký ức — nơi có con sông Hương uốn khúc, có đồi thông Đà Lạt và có đại lộ Paris dưới mưa.”
Đây không chỉ là những lời của một công chúa, mà là tiếng vọng của một thế hệ đã chứng kiến biến cố, lưu lạc và vẫn không nguôi yêu thương quê hương.
NDiep Tran sưu tầm
( Nguồn MinhChau Da BẢO TỒN TIẾNG VIỆT).

Tuesday, October 27, 2026

TRĂNG SÔNG TRÀ KHÚC CA BI TRÁNG TRONG VĂN HỌC VIỆT NAM (LÊ TẤN DƯƠNG)

 


Trăng Sông Trà

Khúc Ca Bi Tráng Trong Văn Học Việt Nam.

Lê Tấn Dương

                                                                             

Chu Thần Cao Bá Quát (1808-1855) là một kỳ tài trong Văn học Việt Nam đầu thế kỷ thứ 19. Là một nhà thơ đầy bản lãnh. Qua một số ít thơ văn của ông còn lưu truyền cho hậu thế, ta thấy rất rõ lòng tin của ông vào ý chí, vào tài năng của chính mình. Hai mươi mốt (21) Liên biền ngẩu và Tài tử đa cùng phú đã soi rọi lòng tin của ông vào chính bản thân của mình. Ông tin rằng ông có thể thay đổi đuợc cuộc đời mình, mặc dù đang sống duới một chế độ Quân chủ hà khắc của triều đình nhà Nguyễn lúc bấy giờ.

 

Tôi nói “một số ít thơ văn” là điều đáng để chúng ta suy ngẩm và tìm hiểu. Vì thực ra, sự nghiệp văn chương của Cao Bá Quát rất đồ sộ. Nhưng vì là khắc tinh của triều đình lúc ấy, đa số tác phẩm của ông đã bị triều đình tịch thâu và thiêu hủy. Số tác phẩm còn lại, thân tộc và bằng hữu sợ bị liên lụy cũng không dám cất giữ nhiều vì ông là chủ soái trong âm mưu lật đổ triều đình nhà Nguyễn. Mùa hè năm 1854, đại nạn châu chấu đột nhiên xuất hiện khắp nơi với số lượng hằng hà sa số, phá hoại mùa màng, gây nên nạn đói cho dân chúng. Nhiều nhóm chống đối triều đình nhà Nguyễn lúc ấy đã lợi dụng thời cơ, kết hợp quần chúng nổi dậy, tôn Lê Duy Cự làm minh chủ, Cao Bá Quát làm quân sư, chiêu binh mãi mã làm cuộc khởi nghĩa với ý đồ lật đổ nhà Nguyễn. Trên lá đại kỳ của quân nổi dậy, Cao Bá Quát cho viết hai dòng chữ rất lớn:

 

Bình dương, Bồ bản vô Nghiêu Thuấn

Mục dã, Minh điều hữu Võ Thang.

 

Ý nghĩa: Nơi Bình dương, Bồ bản đã không có những ông vua tốt thì đất Mục dã, Minh điều sẽ có những người đứng lên chống lại.

 

Nhưng chiêu bài phù Lê đã không duy trì đuợc sức kháng cự lâu dài. Chỉ non nửa năm, Nguyễn triều đã tiêu diệt phong trào khởi nghĩa, giết chết Cao Bá Quát và thê thảm hơn: tru di tam tộc dòng họ Cao. Triều đình đã trút cơn thịnh nộ tàn độc lên trái tim đầy khát vọng đổi mới của Cao Chu Thần lúc tuổi đời chỉ vừa tròn bốn mươi bảy (47).

 

Cũng từ lý do đó, văn thơ của Chu Thần chỉ còn lưu giữ cho hậu thế trên duới một ngàn bài cả chữ Hán lẫn chữ Nôm trong đó đa phần là Hán văn.  Ðối với văn học sử Việt Nam, đây là một sự mất mát vô cùng to lớn.

         

Thơ Cao Bá Quát thể hiện sắc thái độc đáo, bay bỗng và vô cùng sinh động trong dòng thơ văn Hán Nôm của Văn học Việt Nam. Tư tuởng khoáng đạt của ông đã bay vào thi ca, vuợt thoát những định kiến nhỏ nhen, những lối mòn thấp bé. Trên hành trình thăng hoa đó, thơ của ông đã xô đổ những khuôn sáo tầm thuờng để vươn đến tầm cao vời vợi và trong sáng hơn. Vũ trụ trong thi ca của Cao Bá Quát là một vũ trụ sinh động nhịp nhàng. Thiên nhiên trong thi ca của Chu Thần vô cùng rộng lớn và trở thành tri âm, tri kỷ với nhà thơ. Vì thế ta không ngạc nhiên khi thấy ý thơ của ông đã chắp cánh bay cao, hòa vào sông núi biển rừng Việt Nam bằng hơi thở nồng ấm, bằng trái tim khát vọng đổi mới.

 

Với riêng Chu Thần, thiên nhiên là một tri kỷ lớn nhất của đời ông. Thiên nhiên hòa nhập vào ông nhẹ nhàng như một cành mai trắng mộng theo gió xuân về. Nồng ấm như chén ruợu tiễn bạn tri âm trong một đêm thu trăng sáng trên giòng sông loáng bạc. Thiết tha như lòng mong nhớ của thiếu phụ chờ đợi chinh phu trong một đêm cuối năm gió mưa vần vũ ngoài trời. Ngọt ngào như tình bằng hữu một đời không dễ tìm gặp.                 

                     Thập tải luận giao cầu cổ kiếm.

                     Nhất sinh đề thủ bái mai hoa.

 

Ôi ! Trong chốn nhân gian mịt mờ sương khói, muời năm dài đi tìm bạn tri âm khó như đi tìm thanh kiếm báu. Một đời tài hoa như Chu Thần chỉ chịu lụy thân bái phục đóa mai vàng mong manh, tinh khiết giữa gió xuân. Tính lãng mạn và bi tráng trong thơ văn Chu Thần rất dễ tìm gặp trong những bài ông đề cập đến vẻ đẹp của thiên nhiên và thân phận con người. Ông có nhiều bài thơ tuyệt hay khi đề cập đến bằng hữu và gia đình. Không phải vô tình mà một vị vua nổi tiếng uyên bác về văn chương của triều đình nhà Nguyễn lúc ấy đã phải thốt lên lời khen ngợi biệt tài văn chương của ông. Mặc dù vua không thích ông và một số quan đại thần trong triều đình cũng rất đố kỵ với cuồng sĩ họ Cao.

                     Văn như Siêu, Quát vô tiền Hán

                     Thi đáo Tùng, Tuy thất thịnh Đường

 

Nhưng định mệnh là một trò chơi trớ trêu của tạo hóa. “Chữ tài liền với chữ tai một vần” (Kiều- Nguyễn Du). Cũng vì một chữ tài mà tai họa đã đuổi theo ông suốt cả cuộc đời. Cuộc đọ sức giữa TÀI và TAI đã diễn biến không khoan nhuợng và đầy kịch tính. Khát vọng và hoài bảo của kẻ sĩ đã không còn nơi dung thân vì vàng thau đã lẫn lộn giữa nhung lụa và dối gian. Cuối cùng son vàng đã tả tơi và một kẽ sĩ cô đơn như Chu Thần không thể vuợt thoát đuợc con thuyền mệnh số. Ông đã phải trả giá rất đắt cho chữ “tài” bằng cái chết thê thảm của chính mình và của cả ba họ dòng tộc. Một vì sao tắt liệm giữa tuổi thanh xuân, tài mệnh tương đố là một điều có thực.

 

Có một chi tiết khá thú vị mà tôi nghĩ là đã ảnh hưởng rất nhiều vào tư tưởng đổi mới xã hội, canh tân đất nước trong tư duy của Cao Bá Quát. Tháng 8 năm 1841, được triều đình cử làm sơ khảo trường thi. Thấy một số bài thi của sĩ tử rất hay nhưng bị lỗi phạm húy Hoàng tộc. Thương tiếc cho nhân tài của đất nước, ông cùng một người bạn cả gan sửa lỗi dùm họ bằng cách dùng son hòa với muội đèn để sửa lại hoặc bôi bỏ những chữ phạm húy. Việc làm bị bại lộ. Người bạn bị bắt vào ngục không chịu nổi cực hình tra khảo, đã cung khai sự việc và trút tội chủ mưu cho họ Cao. Cao Bá Quát bị triều đình kết tội khi quân bằng bản án tử hình (xử chém).

 

Cũng may, Vua lúc ấy là người sính văn chương, yêu kẻ sĩ nên đã tha tội cho Cao Bá Quát nhưng buộc ông phải đi công cán cùng phái bộ ngoại giao sang các nước lân bang. Đi xa, mở rộng tầm nhìn. Ông so sánh và nhận thức được sự quan trọng trong việc canh tân và phát triển đất nước. Cơ hội đó về sau đã thúc đẩy tư duy đổi mới của ông thành hành động chiêu binh mãi mã chống lại triều đình. Tiếc thay, tuyệt chiêu Côn Sơn Hành đã không thắng được mệnh số và không xóa được ván cờ lịch sử giai đoạn đó. Ván cờ đã xếp lại như cũ sau cái chết của Cao Chu Thần.

 

Khoảng thời gian từ 1841 đến 1852, sau giai đoạn ông bị thất sủng vì mang tội khi quân, Cao Bá Quát không còn được thường xuyên ở lại Kinh đô để xướng họa thơ văn với các danh sĩ đất Thần kinh. Thi sĩ phải đi công cán rất nhiều nơi. Nhưng cũng chính nhờ vậy, ông đã kết giao đuợc nhiều bằng hữu khắp nơi.  Bầu ruợu và bằng hữu, vầng trăng và giòng sông, mây trời và mùa thu, lưu đày và quê nhà. Trong khoảng thời gian nầy, nhà thơ của chúng ta sống khắc khoải giữa mộng và thực. Thơ ông càng vút cao hơn, càng bay xa hơn như chim phượng hoàng đuợc chắp thêm cánh, như én liệng trong gió mùa xuân, đắm đuối giữa trời cao như chờ đợi trăng về từ cuối nẻo …

 

Bằng một cảm nhận riêng tư, tôi xin mạo muội diễn giải bài thơ “Trà Giang Thu Nguyệt Ca” của Cao Chu Thần với một ít chủ quan của riêng mình vì người viết đã hơn một lần, cũng được uống rượu tiễn bạn dưới trăng trên sông Trà lộng gió những mùa chinh chiến Quốc-Cộng xưa cũ.

         

          Trăng sông Trà đêm nay sáng quá. Màu trăng bàng bạc như vương vấn mối tình non nuớc, như ngậm ngùi mối sầu ly biệt ngàn dặm quan san. Ôi! Màu trăng huyền dịu như ẩn chứa những bi lụy của trần gian thế tục. Giòng sông bạc như gợi nhớ xa xôi những mùa vàng đã mất.

 

          Ta muốn vớt trăng trong giòng sông loáng bạc để đuợc mời trăng cạn chén ruợu đầy. Gió từ sông đang thổi trăng vào ruợu. Ô kìa! trong ruợu đã có trăng và trong trăng đang có rượu. Trong ánh sáng huyền ảo của trăng thu trên sông Trà lộng gió, trăng đang múa khúc nghê thuờng theo sóng ruợu long lanh. Duờng như trăng đã nhập vào cung nguyệt lạnh và mỗi giọt rơi tàn như lệ ứa màu trăng trong tiếng đàn thổn thức.

 

Ta muốn ngậm hết vầng trăng rạn vỡ trong ly ruợu nồng cay như ngậm hết thương đau cuộc đời dâu bể. Nhưng không còn gì nữa vì trăng đã lặn về cuối nẻo trời xa, và tiếng nhạc cũng đã câm lặng theo âm ba sóng vỗ. Ta chợt rùng mình, vì quanh ta chỉ còn thấp thoáng bóng nguời dọc ngang, lung linh mờ ảo như gợi nhớ tiếc thương những mùa vàng xưa cũ. Có phải trăng đã lạnh, mùa đã tàn cho một thời đã hết.

 

          Ta lại ngậm ngùi rót đầy chén quan san - Ô kìa, ly ruợu long lanh tuởng chừng đã tắt liệm bỗng loang đầy bóng trăng tự bao giờ. Trăng lại về ngâm trầm trong khúc nhạc như muốn cùng ta đi đến tận cuối cuộc viễn trình. Hay ta đang say giấc mơ Nguyễn Tịch trong Trúc Lâm thất hiền thuở xa xưa, đi tìm trăng cuối trời tận đất. Nhưng than ôi, vó ngựa chỉ đuổi theo mộng tuởng xa mờ. Một lần đi là mãi mãi không về.

 

          Gió mùa thu đã len lén trở về trên Giang đầu vọng nguyệt, trên Long Đầu Hí Thủy của sông Trà loáng bạc. Ta muốn mời trăng cùng ta cạn chén ly bôi để tiễn đưa bằng hữu của ta, ngày mai sẽ đi nhận nhiệm sở tận phương Nam. Trăng ơi, có thấu tình ta. Mỗi lần tiễn bạn vào ngàn dặm quan san là một lần tiếc nhớ với khúc hát biệt ly vì nghìn trùng xa cách.

         

          Ðêm đã về tự trời cao. Sương lạnh phủ trắng đường làm buốt giá xương da. Trong cỏi nhân gian, hội ngộ tương phùng là điều mơ uớc. Nhưng giữa cuộc bể dâu, có biết đâu, một lần ra đi là không hẹn buổi trở về. Trăng sông Trà, hãy uống đi cho say tình trăng nuớc, cho quên đi nỗi sầu ly biệt bằng hữu ngày mai.

 

          Trăng sông Trà, trăng sáng ngời trên giòng sông loáng bạc như một tấm kiếng phản chiếu cả dải ngân hà lung linh tự trời cao. Nuớc vẫn trôi về biển cả mênh mông. Mây vẫn bay lạnh lùng vào phương trời vô định. Thôi đừng dùng dằng tiễn biệt phân ly. Truợng phu chống kiếm đi là đi thẳng, không sầu bi như bước chân nhi nữ thường tình.

 

Trên đây là đoạn văn giải ý bài thơ “Trà Giang Thu Nguyệt Ca” của Chu Thần Cao Bá Quát đã viết tặng bằng hữu trong một đêm trăng sáng mùa Thu ở Long Ðầu Hí Thủy, sát bên bờ Trà Giang lộng gió. Bài thơ tiễn đưa Bảo Xuyên đi quân thứ ở miền Nam là một khúc ca bi tráng bay lãng đãng giữa mây trời sông núi. Bài thơ nhắc ta gợi nhớ hình ảnh bi hùng của những chinh phu thuở trước.

 

Múa gươm rượu tiễn chưa tàn,

Chỉ ngang ngọn giáo vào ngàn hang beo.

(Chinh Phụ Ngâm. Đặng Trần Côn. Bản dịch quốc âm của Đoàn thị Điểm)

 

Tôi xin mạn phép đăng nguyên văn bài thơ của Chu Thần Cao Bá Quát và bài dịch mà tôi đã viết từ nhiều năm truớc. Mặc dù đã sửa đi sửa lại bản dịch nhiều lần mà vẫn thấy còn thiếu sót. Đành xin tạ lỗi với người xưa vì đã không diễn tả được hết tâm sự và ý tưởng cao vợi của ông.

 

TRÀ GIANG THU NGUYỆT CA

(Nguyên tác Cao Bá Quát)

 

Trà giang nguyệt.

Kim dạ vị thùy thanh

Quan sơn vạn lý hạo nhất sắc.

Hà xứ bất hệ ly nhân tình.

Cử bôi thí yêu nguyệt

Nguyệt nhập bôi trung hành

Hàm bôi dục yết cánh phi khứ

Chỉ hữu nhân ảnh tương tung hoành.

Đình bôi thả phục trí

Hựu kiến cô quang sinh

Vấn quân hà sự luyến luyến bất nhẫn xả

Ngã thị Trúc Lâm cùng đồ chi Bộ binh.

Giang đầu thử tịch phùng thu tiết

Tửu mãn tu khuynh vị quân thuyết

Ðà môn cựu lữ Tồn Chân ông

Cần hải minh tiên hiểu tương biệt.

Tạc dạ kim phong há thiên khuyết

Bạch lộ thanh sương sảo xâm cốt

Nhân sinh hội ngộ an khả thuờng

Hữu tửu thả ẩm Trà giang nguyệt.

Trà giang nguyệt

Như kính hạ ngân lưu

Truợng phu án kiếm khứ tiện khứ

Kỳ lộ vô vi nhi nữ sầu.

 

BÀI CA TRĂNG SÔNG TRÀ

(Bản dịch Lê Tấn Dương)

 

Ðêm nay trăng nhuộm sông Trà,

Ánh trăng huyền hoặc nhạt nhòa đêm thâu.

Quan san muôn dặm một màu.

Làm sao ngăn đuợc lệ sầu chia phôi

Mời trăng nhập chén ly bôi,

Trăng vờn đáy cốc, bồi hồi hợp tan

Nhấp môi - Trăng bỗng lặn tàn,

Lung linh chỉ thấy dọc ngang bóng nguời

Ngậm ngùi rót chén đầy vơi,

Trăng vàng nhập lạnh như lời biệt ly

Luyến lưu tiễn biệt nguời đi,

Trúc Lâm – thôi đã phân kỳ từ đây.

Ðầu sông vào tiết thu gầy

Mời trăng uống cạn chén đầy chén vơi.

Tiễn nguời vào cỏi xa khơi,

Ðà môn – Cần hải, dặm trời chia xa.

Gió đêm buốt lạnh trăng tà.

Trắng đuờng sương phủ, nhạt nhòa tâm can.

Mơ ngày hội ngộ nhân gian.

Uống đi ! Trăng đã vỡ tràn sông xa

Trăng sông Trà !  Trăng sông Trà !

Dưới sông trăng sáng như là tấm gương

Truợng phu chống kiếm lên đường,

Ði là đi thẳng, đừng vương nữ sầu.

 

Tây Bắc Hoa Kỳ

Lê Tấn Dương

Tài liệu tham khảo:

 

-       Việt Nam Sử lược.  Trần Trọng Kim. NXB Xuân Thu 1990

-       Từ điển Văn học Việt Nam. NXB Khoa Học Xã Hội 1983

-       Thơ Cao Bá Quát. Thi ca Việt Nam chọn lọc. NXB Đồng Nai. 2000

-       Tạp Chí Sông Hương. Số Tháng 4/2015.

-       Wiki Pedia.org (Internet)

-       Hồn Việt Quốc Học. (Internet)

-       Văn Sử Việt Nam. (Internet)


Sunday, September 20, 2026

TÌNH MẪU TỬ GIỮA CHỐN TĂM TỐI

 


TÌNH MẪU TỬ GIỮA CHỐN TĂM TỐI

Một người mẹ quỳ xuống buộc dây giày cho con trai khi lính canh đang áp giải họ về phía các buồng hơi ngạt tại Auschwitz vào năm 1944. Một tên lính quát lên. Bà không hề vội vã. Bà chỉ điềm tĩnh nói: "để thằng bé không được ngã."
Việc người mẹ ấy từ chối bước nhanh hơn, cùng lời thì thầm đầy kiên quyết để con trai được bước đi an toàn khi ngay cả hai đang tiến về phía cái chết, mãi mãi là một trong những biểu hiện tình mẫu tử đau xót và lay động lòng người nhất từng được ghi lại. Giữa chốn tăm tối nhất mà nhân loại từng tạo ra, bà đã chọn giữ trọn vẹn nhân tính

Tuesday, August 25, 2026

BS. DƯƠNG QUỲNH HOA/ TIẾC CHO MỘT NGƯỜI LẦM LỠ VỪA NẰM XUỐNG (MAI THANH TRUYẾT)

 


Thân chuyển lại bài viết về BS Dương Quỳnh Hoa do một người bạn thân ở San Jose yêu cầu. Lý do là từ năm 2006 trở đi, có rất nhiều lần bài viết đã được chuyển

lên mạng đã được “nhuận sắc” (?) theo ý của người chuyển, thậm chí đề tựa bài viết

cũng bị …biến dạng đi. Đây là bài gốc của tác giả.


Tiếc Cho Một Người Lầm Lỡ Vừa Nằm Xuống


LTS. Bài này viết năm 2006, “về trường hợp của BS Dương Quỳnh Hoa,

một thành viên của Mặt trận Giải phóng Miền Nam… để chúng ta cùng

suy nghiệm, đặc biệt cho một số trí thức hải ngoại và quốc nội.” Bài này

đăng lại nơi đây để cảnh báo về chiến dịch mới thực hiện nghị quyết 36

của CSBV.

Thân tặng tất cả những người Việt còn có tấm lòng yêu quê

hương.

Bà Bác sĩ Dương Quỳnh Hoa (DQH) vừa nằm xuống ngày thứ

bảy 25 - 2 - 2006 tại Sài Gòn, và cũng vừa được hỏa táng vào

ngày thứ ba 28/2. Báo chí trong nước cho đến hôm nay,

không hề loan tải tin tức trên. Đài BBC có phỏng vấn Ông Võ

Nhơn Trí ở Pháp về tin nầy và phát đi ngày 28/2.

Sự im lặng của Việt Nam khiến cho người viết thấy có nhu

cầu trang trãi và chia xẻ một số suy nghĩ về cái chết của BS

DQH để từ đó rút ra thêm một kinh nghiệm sống về tính chất


“chuyên chính vô sản” của những người cầm quyền tại Việt Nam hiện tại.

1- Ô. Bà DQH và Mặt Trận Dân Tộc Giải Phóng Miền Nam

BS DQH là một người sống trong một gia đình theo Tây học, có uy tín và thế lực trong giới

giàu có ở Sài Gòn từ thập niên 40. Cha là GS Dương Minh Thới và anh là LS Dương Trung Tín;

gia đình sống trong một biệt thự tại đường Bà Huyện Thanh Quan xéo góc Bộ Y tế (VNCH)

nằm trên đường Hồng Thập Tự. LS Tín đã bị ám sát tại Đà Lạt trong đó cái chết của ông cũng

không được soi sáng, nhưng đa phần có nhiều nghi vấn là do lý do chính trị vì ông có khuynh

hướng thân Pháp thời bấy giờ.

Về phần Bà Hoa, được đi du học tại Pháp vào cuối thập niên 40, đã đỗ bằng Bác sĩ Y khoa tại

Paris và về lại Việt Nam vào khoảng 1957 (?). Bà có quan niệm cấp tiến và xã hội, do đó Bà

đã gia nhập vào Đảng CS Pháp năm 1956 trước khi về nước.

Từ những suy nghĩ trên, Bà hoạt động trong lãnh vực y tế và lần lần được móc nối và gia

nhập vào Đảng CSVN. Tháng 12/1960, Bà trở thành một thành viên sáng lập của Mặt Trận

Dân Tộc Giải Phóng Miền Nam VN dưới bí danh Thùy Dương, nhưng còn giữ bí mật cho đến

khi Bà chạy vô “bưng” qua ngõ Ba Thu –Mõ Vẹt xuyên qua Đồng Chó Ngáp. Ngay sau biến cố

Tết Mậu Thân, tin tức trên mới được loan tải qua đài phát thanh của Mặt Trận.

Khi vào trong bưng, Bà gặp GS Huỳnh Văn Nghị (HVN) và kết hôn với GS. Trở qua GS Huỳnh

Văn Nghị, Ông cũng là một sinh viên du học tại Pháp, đỗ bằng Cao học (DES) Toán. Về VN


2

năm 1957, ông dạy học tại trường Petrus Ký trong hai năm, sau đó qua làm ở Nha Ngân sách

và Tài chánh. Ông cũng có tinh thần thân Cộng, chạy vô “bưng” năm 1968 và được kết nạp

vào đảng sau đó.

Do “uy tín” chính trị quốc tế của Bà Hoa thời bấy giờ rất cao, Mặt Trận, một lá bài của CS Bắc

Việt, muốn tận dụng uy tín nầy để tạo sự đồng thuận với chính phủ Pháp hầu gây rối về mặt

ngoại giao cho VNCH và đồng minh Hoa Kỳ. Từ những lý do trên, Bà Hoa là một người rất

được lòng Bắc Việt, cũng như Ông Chồng là GS HVN cũng được nâng đỡ theo.


Vào đầu thập niên 70, Ông được chuyển ra Bắc và được huấn

luyện trong trường đảng. Tại đây, với một tinh thần thông

thoáng dân tộc, cộng thêm nhiều lý luận toán học, Ông đã

phân tích và chứng minh những lý thuyết giảng dạy ở trường

đảng đều không có căn bản lý luận vững chắc và Ông tự quyết

định rời bỏ không tiếp tục theo học trường nầy nữa.

Nhưng chính nhờ uy tín của Bà DQH trong thời gian nầy cho

nên ông không bị trở ngại về an ninh. Cũng cần nên nói thêm

là ông đã từng được đề cử vào chức vụ Bộ trưởng Kinh tế

nhưng ông từ chối.

2- Ô.B DQH và Đảng Cộng sản Bắc Việt


Chỉ một thời gian ngắn sau khi CS Bắc Việt giải tán Chính phủ Cách mạng Lâm thời miền

Nam, Ô Bà lúc đó mới vỡ lẽ ra. Về phần Ô HVN, ông hoàn toàn không hợp tác với chế độ.

Năm 1976, trong một buổi ăn tối với 5 người bạn thân thiết, có tinh thần “tiến bộ”, Ông đã

công khai tuyên bố với các bạn như sau:”Các “toi” muốn trốn thì trốn đi trong lúc nầy. Đừng

chần chờ mà đi không kịp. Nếu ở lại, đừng nghĩ rằng mình đã có công với “cách mạng” mà

“góp ý” với đảng”. Ngay sau đó, một trong người bạn thân là Nguyễn Bá Nhẫn vượt biên và

hiện cư ngụ tại Pháp. Còn 4 người còn lại là Lý Chánh Trung (giáo sư văn khoa Sài Gòn), Trần

Quang Diệu (TTKý Viện Đại học Đà Lạt), Nguyễn Đình Long (Nha Hàng không Dân sự), và một

người nữa người viết không nhớ tên không đi. Ông Trung và Long hiện còn ở Việt Nam, còn

ông Diệu đang cư ngụ ở Canada.

Trở lại BS DQH, sau khi CS chiếm đóng miền Nam tháng 4/1975, Bà Hoa được “đặt để” vào

chức vụ Tổng trưởng Y tế, Xã hội, và Thương binh trong nội các chính phủ. Vào tháng 7/75,

Hà Nội chính thức giải thể chính phủ Lâm thời và nắm quyền điều hành toàn quốc, chuyển

Bà xuống hàng Thứ trưởng và làm bù nhìn như Nguyễn Hữu Thọ, Nguyễn Thị Bình, Nguyễn

Thị Định… Chính trong thời gian nầy Bà lần lần thấy được bộ mặt thật của đảng CS và mục

tiêu của họ không phải là phục vụ đất nước Việt Nam mà chính là làm nhiệm vụ của CS quốc

tế là âm mưu nhuộm đỏ vùng Đông Nam Á.

Vào khoảng cuối thập niên 70, Bà đã trao đổi cùng Ô Nguyễn Hữu Thọ:”Anh và tôi chỉ đóng

vai trò bù nhìn và chỉ là món đồ trang sức rẻ tiền cho chế độ. Chúng ta không thể phục vụ

cho một chế độ thiếu dân chủ và không luật lệ. Vì vậy tôi thông báo cho anh biết là tôi sẽ

trả lại thẻ Đảng và không nhận bất cứ nhiệm vụ nào trong chính phủ cả”. Đến năm 1979,

Bà chính thức từ bỏ tư cách đảng viên và chức vụ Thứ trưởng. Dĩ nhiên là Đảng không hài

lòng với quyết định nầy; nhưng vì để tránh những chuyện từ nhiệm tập thể của các đảng


3

viên gốc miền Nam, họ đề nghị Bà sang Pháp. Nhưng sau cùng, họ đã lấy lại quyết định trên

và yêu cầu Bà im lặng trong vòng 10 năm.

Mười năm sau đó, sau khi được “phép” nói, Bà nhận định rằng “Đảng CS Việt Nam tiếp tục

xuất cảng gạo trong khi dân chúng cả nước đang đi dần đến nạn đói. Và nghịch lý thay, họ

lại yêu cầu thế giới giúp đỡ để giải quyết nạn nghèo đói trong nước. Trong thời gian nầy Bà

tuyên bố :” Trong hiện trạng của Đất Nước hiện tại (thời bấy giờ), xuất cảng gạo tức là xuất

cảng sức khỏe của người dân” Và Bà cũng là một trong những người đầu tiên lên tiếng báo

động vào năm 1989 cho thế giới biết tệ trạng bán trẻ em Việt Nam ngay từ 9,10 tuổi cho các

dịch vụ tình dục trong khách sạn và các khu giải trí dành cho người ngoại quốc do các cơ

quan chính phủ và quân đội điều hành.

Sau khi rời nhiệm vụ trong chính phủ, Bà trở về vị trí của một BS nhi khoa. Qua sự quen biết

với giới trí thức và y khoa Pháp, Bà đã vận động được sự giúp đỡ của hai giới trên để thành

lập Trung Tâm Nhi Khoa chuyên khám và chữa trị trẻ em không lấy tiền và Bà cũng được

viện trợ thuốc men cho trẻ em Việt Nam suy dinh dưỡng nhất là acid folic và các lọai

vitamin. Nhưng tiếc thay, số thuốc trên khi về Việt Nam đã không đến tay Bà mà tất cả được

chuyển về Bắc. Bà xin chấm dứt viện trợ, nhưng lại được “yêu cầu” phải xin lại viện trợ

vì…nhân dân (của Đảng!).

Về tình trạng trẻ con suy dinh dưỡng, với tính cách thông tin, chúng tôi xin đưa ra đây báo

cáo của Bà Anneke Maarse, chuyên gia tư vấn của UNICEF trong hội nghị ngày 1/12/03 tại

Hà Nội :” Hiện Việt Nam có 5,1 triệu người khuyết tật chiếm 6,3% trên tổng số 81 triệu dân.

Qua khảo sát tại 648 gia đình tại ba vùng Phú Thọ, Quảng Nam và Sài Gòn cho thấy có tới

24% trẻ em tàn tật dạng vận động, 92,3% khuyết tật trí tuệ, và 19% khuyết tật thị giác lẫn

ngôn ngữ. Trong số đó tỷ lệ trẻ em khuyết tật bẩm sinh chiếm tới 72%.

Vào năm 1989, Bà đã được ký giả Morley Safer, phóng viên của đài truyền hình CBS phỏng

vấn. Những lời phỏng vấn đã được ghi lại trong cuốn sách của ông dưới tựa đề Flashbacks

on Returning to Việt Nam do Random House, Inc. NY, 1990 xuất bản. Qua đó, một sự thật

càng sáng tỏ là con của Bà, Huỳnh Trung Sơn bị bịnh viêm màng não mà Bà không có thuốc

để chữa trị khi còn ở trong bưng và đây cũng là một sự kiện đau buồn nhất trong đời Bà.

Cũng trong cuốn sách vưà kể trên, Bà cũng đã tự thú là đã sai lầm ở một khoảng thời gian

nào đó. Nhưng Bà không luyến tiếc vì Bà đã đạt được mục đích là làm cho những người

ngoại quốc ra khỏi đất nước Việt Nam.

Sau cùng, chúng tôi xin liệt kê ra đây hai trong những nhận định bất hủ của BS DQH là

:”Trong chiến tranh, chúng tôi sống gần nhân dân, sống trong lòng nhân dân. Ngày nay,

khi quyền lực nằm an toàn trong tay rồi, đảng đã xem nhân dân như là một kẻ thù tiềm

ẩn”. Và khi nhận định về bức tường Bá Linh, Bà nói:” Đây là ngày tàn của một ảo tưởng vĩ

đại”.

3- BS DQH và Vụ kiện Da Cam

Theo nhiều nguồn dư luận hải ngoại, trước khi ký kết Thương ước Mỹ-Việt dưới nhiệm kỳ

của Tổng thống Clinton, hai chính phủ đã đồng ý trong một cam kết riêng không phổ biến là


4

Việt Nam sẽ không đưa vụ Chất độc màu Da cam để kiện Hoa Kỳ, và đối lại, Mỹ sẽ ký thương

ước với Việt Nam và sẽ không phủ quyết để Việt Nam có thể gia nhập vào Tổ chức Thương

mại Thế giới (WTO) trong tương lai.

Có lẽ vì “mật ước” Mỹ-Việt vừa nêu trên, nên Việt Nam cho thành lập Hội Nạn nhân chất

Độc Da cam/Dioxin Việt Nam ngày 10/1/2004 ngay sau khi có quyết định chấp thuận của Bộ

Nội vụ ngày 17/12/2003. Đây là một Hội dưới danh nghĩa thiện nguyện nhưng do Nhà Nước

trợ cấp tài chính và kiểm soát. Ban chấp hành tạm thời của Hội lúc ban đầu gồm:

– Bà Nguyễn Thị Bình, nguyên Phó chủ tịch nước làm Chủ tịch danh dự;

– Thượng tướng Đặng Vũ Hiệp, nguyên Phó chủ nhiệm Tổng cục chính trị QĐND làm Chủ

tịch;

– GS,BS Nguyễn Trọng Nhân, nguyên Bộ trưởng Y tế, Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ Việt Nam

làm Phó Chủ tịch;

– Ô Trần Văn Thụ làm Thư ký.

Trong buổi lễ ra mắt, Bà Bình đã khẳng định rõ ràng rằng:”Chính phủ Mỹ và các công ty sản

xuất chất độc hoá học da cam phải thừa nhận trách nhiệm tinh thần, đạo đức và pháp lý.

Những người phục vụ chính thể Việt Nam Cộng Hòa cũ ở miền Nam không được đưa vào

danh sách trợ cấp”. Theo một bản tin của Thông tấn xã Việt Nam thì đây là một tổ chức của

những nạn nhân chất Da cam, cũng như các cá nhân, tập thể tự nguyện đóng góp để giúp

các nạn nhân khắc phục hậu quả chất độc hoá học và là đại diện pháp lý của các nạn nhân

Việt Nam trong các quan hệ với các tổ chức và cơ quan trong cũng như ngoài nước. Thế

nhưng, trong danh sách nạn nhân chất da cam trong cả nước được Việt Nam ước tính trên 3

triệu mà chính phủ đã thiết lập năm 2003 để cung cấp tiền trợ cấp hàng tháng, những nạn

nhân đã từng phục vụ cho VNCH trước đây thì không được đưa vào danh sách nầy (Được

biết năm 2001, trong Hội nghị Quốc tế tại Hà Nội, số nạn nhân được Việt Nam nêu ra là 2

triệu!). Do đó có thể nói rằng, việc thành lập Hội chỉ có mục đích duy nhất là hỗ trợ cho việc

kiện tụng mà thôi.

Vào ngày 30/1/2004, Hội đã nộp đơn kiện 37 công ty hóa chất ở Hoa Kỳ tại tòa án liên bang

Brooklyn, New York do luật sư đại diện cho phía Việt Nam là Constantine P. Kokkoris. (Được

biết LS Kokkoris là một người Mỹ gốc Nga, đã từng phục vụ cho tòa Đại sứ Việt ở Nga Sô và

có vợ là người Việt Nam họ Bùi). Hồ sơ thụ lý gồm 49 trang trong đó có 240 điều khoảng.

Danh sách nguyên đơn liệt kê như sau:

– Hội Nạn nhân Chất Da cam/Dioxin Việt Nam;

– Bà Phan Thị Phi Phi, giáo sư Đại học Hà Nội;

– Ông Nguyễn Văn Quý, cựu chiến binh tham chiến ở miền Nam trước 1975, cùng với hai

người con là Nguyễn Quang Trung (1988) và Nguyễn Thị Thu Nga (1989);

– Bà Dương Quỳnh Hoa, Bác sĩ, nguyên Bộ trưởng Y tế Chính phủ Cách mạng Lâm thời miền

Nam, và con là Huỳnh Trung Sơn; và

– Những người cùng cảnh ngộ.

Đây là một vụ kiện tập thể (class action) và yêu cầu được xét xử có bồi thẩm đoàn. Các

đương đơn tố các công ty Hoa Kỳ đã vi phạm luật pháp quốc tế và tội ác chiến tranh, vi

phạm luật an toàn sản phẩm, cẩu thả và cố ý đả thương, âm mưu phạm pháp, quấy nhiễu


5

nơi công cộng và làm giàu bất chánh để (1) đòi bồi thường bằng tiền do thương tật cá nhân,

tử vong, và dị thai và (2) yêu cầu tòa bắt buộc làm giảm ô nhiễm môi trường, và (3) để hoàn

trả lại lợi nhuận mà các công ty đã kiếm được qua việc sản xuất thuốc khai quang.

Không có một bằng chứng nào được đính kèm theo để biện hộ cho các cáo buộc, mà chỉ dựa

vào tin tức và niềm tin (nguyên văn là upon information and belief). Tuy nhiên, đơn kiện có

nêu đích danh một số nghiên cứu mới nhất về dioxin của Viện Y khoa thuộc Viện Hàn lâm

Khoa học Hoa Kỳ, công ty cố vấn Hatfield Consultants của Canada, Bác sĩ Arnold Schecter của

trường Y tế Công cộng Houston thuộc trường Đại học Texas, và Tiến sĩ Jeanne Mager

Stellman của trường Đại học Columbia, New York.

Chúng tôi đặc biệt quan tâm đến trường hợp của BS Dương Quỳnh Hoa cũng như quá trình

hoạt động của Bà từ những năm 50 cho đến hiện tại. Tên Bà nằm trong danh sách nguyên

đơn cũng là một nghi vấn cần phải nghiên cứu cặn kẽ.


Theo nội dung của hồ sơ kiện tụng, từ năm 1964 trở đi, Bà

thường xuyên đi đến thành phố Biên Hòa và Sông Bé (?) là

những nơi đã bị phun xịt thuốc khai quang nặng nề. Từ năm

1968 đến 1976, nguyên đơn BS Hoa là Tổng trưởng Y tế của

Chính phủ Lâm thời Cộng hòa miền Nam và ngụ tại Tây

Ninh. Trong thời gian nầy Bà phải che phủ trên đầu bằng

bao nylon và đã đi ngang qua một thùng chứa thuốc khai

quang mà máy bay Mỹ đã đánh rơi. (Cũng xin nói ở đây là

chất da cam được chứa trong những thùng phuy 200L và có

sơn màu da cam. Chất nầy được pha trộn với nước hay dầu

theo tỷ lệ 1/20 hay hơn nữa và được bơm vào bồn chứa cố

định trên máy bay trước khi được phun xịt. Như vậy làm gì

có cảnh thùng phuy rơi rớt!?).


Năm 1970, Bà hạ sinh đứa con trai tên Huỳnh Trung Sơn (cũng có tên trong đơn kiện như

một nguyên đơn, tuy đã mất) bị phát triển không bình thường và hay bị chứng co giật cơ

thể. Sơn chết vào lúc 8 tháng tuổi.

Trong thời gian chấm dứt chiến tranh, BS Hoa bắt đầu bị chứng ngứa ngáy ngoài da. Năm

1971, Bà có mang và bị sẩy thai sau 8 tuần lễ. Năm 1972, Bà lại bị sẩy thai một lần nữa, lúc 6

tuần mang thai. Năm 1985, BS Hoa đã được chẩn bịnh tiểu đường. Và sau cùng năm 1998

Bà bị ung thư vú và đã được giải phẫu. Năm 1999, Bà được thử nghiệm máu và BS Schecter

(Hoa Kỳ) cho biết là lượng Dioxin trong máu của Bà có nồng độ là 20 ppt (phần ức).

Và sau cùng, kết luận trong hồ sơ kiện tụng là: Bà BS Hoa và con là nạn nhân của chất độc Da

cam.

Qua những sự kiện trên chúng ta thấy có nhiều điều nghịch lý và mâu thuẫn về sự hiện

diện của tên Bà trong vụ kiện ở Brooklyn?

Để tìm giải đáp cho những điều nghịch lý trên, chúng tôi xin trích dẫn những phát biểu của

Bà trong một cuộc tiếp xúc thân hữu tại Paris trung tuần tháng 5/2004. Theo lời Bà (từ


6

miệng Bà nói, lời của một người bạn tên VNT có mặt trong buổi tiếp xúc trên) thì “người ta

đã đặt tôi vào một sự đã rồi (fait accompli).

“Tên tôi đã được ghi vào hồ sơ kiện không có sự đồng ý của tôi cũng như hoàn toàn không

thông báo cho tôi biết. Người ta chỉ đến mời tôi hợp tác khi có một ký giả người Úc thấy tên

tôi trong vụ kiện yêu cầu được phỏng vấn tôi. Tôi chấp nhận cuộc gặp gỡ với một điều kiện

duy nhất là tôi có quyền nói sự thật, nghĩa là tôi không là người khởi xướng vụ kiện cũng

như không có ý muốn kiện Hoa Kỳ trong vấn đề chất độc da cam.”

Dĩ nhiên cuộc gặp gỡ giữa Bà Hoa và phóng viên người Úc không bao giờ xảy ra.

Bà còn thêm rằng:”Trong thời gian mà tất cả mọi người nhất là đảng CS bị ám ảnh về việc

nhiễm độc dioxin, tôi cũng đã nhờ một BS Hoa Kỳ khám nghiệm (khoảng 1971) tại Pháp và

kết quả cho thấy là lượng dioxin trong máu của tôi dưới mức trung bình (2ppt).”

Đến đây, chúng ta có thể hình dung được kết quả của vụ kiện.Và ngày 10 tháng 3 năm 2005,

Ông chánh án Jack Weinstein đã tuyên bố hủy bỏ hoàn toàn vụ kiện tại tòa án Brooklyn,

New York.

4- Bài học được rút ra từ cái chết của BS DQH

Từ những tin tức về đời sống qua nhiều giai đoạn của Bác sĩ Dương Quỳnh Hoa, hôm nay Bà

đã đi trọn quãng đường của cuộc đời Bà. Những bước đầu đời của Bà bắt đầu với bầu nhiệt

huyết của tuổi thanh niên, lý tưởng phục vụ cho tổ quốc trong sáng. Nhưng chính vì sự trong

sáng đó, Bà đã không phân biệt và bị mê hoặc bởi những lý thuyết không tưởng của hệ

thống cộng sản thế giới. Do đó Bà đã bị lôi cuốn vào cơn gió lốc của cuộc chiến VN. Và Bà đã

đứng về phía người Cộng sản.

Khi đã nhận diện được chân tướng của họ, Bà bị vỡ mộng và có phản ứng ngược lại. Nhưng

vì thế cô, Bà không thể nào đi ngược lại hay “cải sửa” chế độ. Rất may cho Bà là Bà chưa bị

chế độ nghiền nát. Không phải vì họ sợ hay thương tình một người đã từng đóng góp cho

chế độ (trong xã hội CS, loại tình cảm tiểu tư sản như thế không thể nào hiện hữu được),

nhưng chính vì họ nghĩ còn có thể lợi dụng được Bà trong những mặc cả kinh tế – chính trị

giữa các đối cực như Pháp và Hoa Kỳ, trong đó họ chiếm vị thế ngư ông đắc lợi. Vì vậy, họ

không triệt tiêu Bà.

Hôm nay, chúng ta có thể tiếc cho Bà, một người Việt Nam có tấm lòng yêu nước nhưng

không đặt đúng chỗ và đúng thời điểm; do đó, khi đã phản tỉnh lại bị chế độ đối xử tệ bạc.

Tuy nhiên, với một cái chết trong im lặng, không kèn không trống, không một thông tin trên

truyền thông về một người đã từng có công đóng góp một phần cho sự thành tựu của chế

độ như Bà đã khiến cho chúng ta phải suy nghĩ, suy nghĩ về tính vô cảm của người cộng

sản, cũng như suy nghĩ về tính chuyên chính vô sản của hệ thống xã hội chủ nghĩa.

Đối với chế độ hiện hành, sẽ không bao giờ có được sự đối thoại bình đẳng, trong đó tinh

thần tôn trọng dân chủ dứt khoát không hề hiện hữu như các sinh hoạt chính trị của những

quốc gia tôn trọng nhân quyền trên thế giới. Vì vậy, với cơ chế trên, hệ thống XHCN sẽ

không bao giờ biết lắng nghe những tiếng nói “đóng góp” đích thực cho công cuộc xây dựng

Đất và Nước cả.


7

Bài học DQH là một bài học lớn cho những ai còn hy vọng rằng cơ hội ngày hôm nay đã

đến cho những người còn tâm huyết ở hải ngoại ngõ hầu mang hết khả năng và kỹ năng

về xây dựng quê hương. Hãy hình dung một đóng góp nhỏ nhặt như việc cung cấp những

thông tin về nguồn nước ở các sông ngòi ở Việt Nam đã bị kết án là vi phạm “bí mật quốc

gia” theo Quyết định của Thủ tướng Việt Nam số 212/203/QĐ-TTg ký ngày 21/10/2003. Như

vậy, dù là “cùng là máu đỏ Việt Nam” nhưng phải là máu đã “cưu mang” một chủ thuyết

ngoại lai mới có thể được xem là chính danh để xây dựng quê hương Việt Nam xã hội chủ

nghĩa.

Chúng ta, những người Việt trong và ngòai nước, còn nặng lòng với đất nước, tưởng cũng

cần suy gẫm trường hợp Bác sĩ Dương Quỳnh Hoa ngõ hầu phục vụ tổ quốc và d dân tộc

trong sự thức tỉnh, đừng để bị mê hoặc bởi chủ thuyết cường quyền.

Tổ quốc là đất nước chung.


Dân tộc là tất cả thành tố cần phải được bảo vệ và

thừa hưởng phúc họa bình đẳng với nhau.


Rất tiếc điều này không xảy ra cho Việt Nam hiện tại.

Ghi chú: Ngày 3/3/2006, trên báo SGGP, GS Trần Cửu Kiếm, nguyên ủy viên Ban Quân y

miền Nam, một người bạn chiến đầu của Bà trong MTDTGPMN, có viết một bài ngắn để kỷ

niệm về BS DQH. Chỉ một bài duy nhứt từ đó đến nay.

Mong tất cả trí thức Việt Nam đặc biệt là trí thức miền Nam học và thấm thía bài học nầy

qua trường hợp của BS Dương Quỳnh Hoa.

Mai Thanh Truyết