Tuesday, November 3, 2026
CÔNG CHÚA PHƯƠNG MAI (NDIEP TRAN- SƯU TẦM)
Tuesday, October 27, 2026
TRĂNG SÔNG TRÀ KHÚC CA BI TRÁNG TRONG VĂN HỌC VIỆT NAM (LÊ TẤN DƯƠNG)
Trăng
Sông Trà
Khúc Ca Bi Tráng Trong Văn Học Việt Nam.
Lê Tấn Dương
Chu
Thần Cao Bá Quát (1808-1855) là một kỳ tài trong Văn học Việt Nam đầu thế kỷ
thứ 19. Là một nhà thơ đầy bản lãnh. Qua một số ít thơ văn của ông còn lưu
truyền cho hậu thế, ta thấy rất rõ lòng tin
của ông vào ý chí, vào tài năng của chính mình. Hai mươi mốt (21) Liên
biền ngẩu và Tài tử đa cùng phú đã soi rọi lòng
tin của ông vào chính bản thân của mình. Ông tin rằng ông có thể thay đổi đuợc
cuộc đời mình, mặc dù đang sống duới một chế độ Quân chủ hà khắc của triều đình nhà Nguyễn lúc bấy giờ.
Tôi
nói “một số ít thơ văn” là điều đáng để chúng ta suy ngẩm và tìm hiểu.
Vì thực ra, sự nghiệp văn chương của Cao Bá Quát rất đồ sộ. Nhưng vì là khắc
tinh của triều đình lúc ấy, đa số tác phẩm của ông đã bị triều đình tịch thâu
và thiêu hủy. Số tác phẩm còn lại, thân tộc và bằng hữu sợ bị liên lụy cũng
không dám cất giữ nhiều vì ông là chủ soái trong âm mưu lật đổ triều đình nhà
Nguyễn. Mùa
hè năm 1854, đại nạn châu chấu đột nhiên xuất
hiện khắp nơi với số lượng hằng hà
sa số, phá
hoại mùa màng, gây nên nạn đói cho dân
chúng. Nhiều
nhóm chống đối triều đình nhà Nguyễn lúc ấy đã lợi dụng thời cơ, kết hợp quần chúng nổi dậy, tôn Lê Duy Cự làm
minh chủ, Cao Bá Quát làm quân sư, chiêu binh mãi mã làm cuộc khởi
nghĩa với ý đồ lật đổ nhà Nguyễn.
Trên lá đại kỳ của quân nổi dậy, Cao Bá Quát cho viết hai dòng chữ rất lớn:
Bình
dương, Bồ bản vô Nghiêu Thuấn
Mục
dã, Minh điều hữu Võ Thang.
Ý
nghĩa: Nơi Bình dương, Bồ bản đã không có những ông vua tốt thì đất Mục dã,
Minh điều sẽ có những người đứng lên chống lại.
Nhưng chiêu
bài phù Lê đã không duy trì đuợc sức kháng cự lâu dài. Chỉ non nửa năm, Nguyễn
triều đã tiêu diệt phong trào khởi nghĩa, giết chết Cao Bá
Quát và thê thảm hơn: tru di tam tộc dòng họ Cao. Triều đình đã trút cơn thịnh
nộ tàn độc lên trái tim đầy khát vọng đổi mới của Cao Chu Thần lúc tuổi đời chỉ
vừa tròn bốn mươi bảy (47).
Cũng
từ lý do đó, văn thơ của Chu Thần chỉ còn lưu giữ cho hậu thế trên duới một
ngàn bài cả chữ Hán lẫn chữ Nôm trong đó đa phần là Hán văn. Ðối với văn học sử Việt Nam, đây là một sự
mất mát vô cùng to lớn.
Thơ
Cao Bá Quát thể hiện sắc thái độc đáo, bay bỗng và vô cùng sinh động trong dòng
thơ văn Hán Nôm của Văn học Việt Nam. Tư tuởng khoáng đạt của ông đã bay vào
thi ca, vuợt thoát những định kiến nhỏ nhen, những lối mòn thấp bé. Trên hành
trình thăng hoa đó, thơ của ông đã xô đổ những khuôn sáo tầm thuờng để vươn đến
tầm cao vời vợi và trong sáng hơn. Vũ trụ trong thi ca của Cao Bá Quát là một
vũ trụ sinh động nhịp nhàng. Thiên nhiên trong thi ca của Chu Thần vô cùng rộng
lớn và trở thành tri âm, tri kỷ với nhà thơ. Vì thế ta không ngạc nhiên khi
thấy ý thơ của ông đã chắp cánh bay cao, hòa vào sông núi biển rừng Việt Nam
bằng hơi thở nồng ấm, bằng trái tim khát vọng đổi mới.
Với
riêng Chu Thần, thiên nhiên là một tri kỷ lớn nhất của đời ông. Thiên nhiên hòa
nhập vào ông nhẹ nhàng như một cành mai trắng mộng theo gió xuân về. Nồng ấm
như chén ruợu tiễn bạn tri âm trong một đêm thu trăng sáng trên giòng sông
loáng bạc. Thiết tha như lòng mong nhớ của thiếu phụ chờ đợi chinh phu trong
một đêm cuối năm gió mưa vần vũ ngoài trời. Ngọt ngào như tình bằng hữu một đời
không dễ tìm gặp.
Thập
tải luận giao cầu cổ kiếm.
Nhất
sinh đề thủ bái mai hoa.
Ôi
! Trong chốn nhân gian mịt mờ sương khói, muời năm dài đi tìm bạn tri âm khó
như đi tìm thanh kiếm báu. Một đời tài hoa như Chu Thần chỉ chịu lụy thân bái
phục đóa mai vàng mong manh, tinh khiết giữa gió xuân. Tính lãng mạn và bi
tráng trong thơ văn Chu Thần rất dễ tìm gặp trong những bài ông đề cập đến vẻ
đẹp của thiên nhiên và thân phận con người. Ông có nhiều bài thơ tuyệt hay khi
đề cập đến bằng hữu và gia đình. Không phải vô tình mà một vị vua nổi tiếng
uyên bác về văn chương của triều đình nhà Nguyễn lúc ấy đã phải thốt lên lời
khen ngợi biệt tài văn chương của ông. Mặc dù vua không thích ông và một số
quan đại thần trong triều đình cũng rất đố kỵ với cuồng sĩ họ Cao.
Văn như Siêu, Quát vô tiền
Hán
Thi đáo Tùng, Tuy thất thịnh
Đường
Nhưng
định mệnh là một trò chơi trớ trêu của tạo hóa. “Chữ tài liền với chữ tai một vần” (Kiều- Nguyễn Du). Cũng vì một
chữ tài mà tai họa đã đuổi theo ông suốt cả cuộc đời. Cuộc đọ sức giữa TÀI và TAI đã diễn biến không khoan nhuợng và đầy kịch tính.
Khát vọng và hoài bảo của kẻ sĩ đã không còn nơi dung thân vì vàng thau đã lẫn
lộn giữa nhung lụa và dối gian. Cuối cùng son vàng đã tả tơi và một kẽ sĩ cô
đơn như Chu Thần không thể vuợt thoát đuợc con thuyền mệnh số. Ông đã phải trả
giá rất
đắt cho chữ “tài” bằng cái
chết thê thảm của chính mình và của cả ba họ dòng tộc. Một vì sao tắt liệm giữa
tuổi thanh xuân, tài mệnh tương đố là một điều có thực.
Có
một chi tiết khá thú vị mà tôi nghĩ là đã ảnh hưởng rất nhiều vào tư tưởng đổi mới
xã hội, canh tân đất nước trong tư duy của Cao Bá Quát. Tháng 8 năm 1841, được
triều đình cử làm sơ khảo trường thi. Thấy một số bài thi của sĩ tử rất hay
nhưng bị lỗi phạm húy Hoàng tộc. Thương tiếc cho nhân tài của đất nước, ông cùng
một người bạn cả gan sửa lỗi dùm họ bằng cách dùng son hòa với muội đèn để sửa
lại hoặc bôi bỏ những chữ phạm húy. Việc làm bị bại lộ. Người bạn bị bắt vào
ngục không chịu nổi cực hình tra khảo, đã cung khai sự việc và trút tội chủ mưu
cho họ Cao. Cao Bá Quát bị triều đình kết tội khi quân bằng bản án tử hình (xử
chém).
Cũng
may, Vua lúc ấy là người sính văn chương, yêu kẻ sĩ nên đã tha tội cho Cao Bá
Quát nhưng buộc ông phải đi công cán cùng phái bộ ngoại giao sang các nước lân
bang. Đi xa, mở rộng tầm nhìn. Ông so sánh và nhận thức được sự quan trọng
trong việc canh tân và phát triển đất nước. Cơ hội đó về sau đã thúc đẩy tư duy
đổi mới của ông thành hành động chiêu binh mãi mã chống lại triều đình. Tiếc
thay, tuyệt chiêu Côn Sơn Hành đã không thắng được mệnh số và không xóa được
ván cờ lịch sử giai đoạn đó. Ván cờ đã xếp lại như cũ sau cái chết của Cao Chu
Thần.
Khoảng thời
gian từ 1841 đến 1852, sau giai đoạn ông bị thất sủng vì mang tội khi quân, Cao Bá Quát không
còn được thường xuyên ở lại Kinh đô để xướng họa thơ văn với các danh
sĩ đất Thần kinh. Thi sĩ phải đi công cán rất nhiều
nơi. Nhưng cũng chính nhờ vậy, ông đã kết
giao đuợc nhiều bằng hữu khắp nơi. Bầu ruợu và bằng hữu, vầng trăng và giòng
sông, mây trời và mùa thu, lưu đày và quê nhà. Trong khoảng thời gian nầy, nhà
thơ của chúng ta sống khắc khoải giữa mộng và thực. Thơ ông càng vút cao hơn,
càng bay xa hơn như chim phượng hoàng đuợc
chắp thêm cánh, như én liệng trong gió mùa xuân, đắm đuối giữa trời cao như chờ
đợi trăng về từ cuối nẻo …
Bằng một cảm nhận riêng tư, tôi xin mạo muội diễn giải bài thơ “Trà Giang Thu Nguyệt
Ca” của Cao Chu
Thần với một ít chủ quan của riêng mình vì người viết đã hơn một lần, cũng được
uống rượu tiễn bạn dưới trăng trên sông Trà lộng gió những mùa chinh
chiến Quốc-Cộng xưa cũ.
Trăng sông
Trà đêm nay sáng quá. Màu trăng bàng bạc như vương vấn mối tình non nuớc, như
ngậm ngùi mối sầu ly biệt ngàn dặm quan san. Ôi! Màu trăng huyền dịu như ẩn
chứa những bi lụy của trần gian thế tục. Giòng sông bạc như gợi nhớ xa xôi
những mùa vàng đã mất.
Ta muốn vớt trăng
trong giòng sông loáng bạc để đuợc mời trăng cạn chén ruợu đầy. Gió từ sông đang thổi trăng vào ruợu. Ô kìa! trong ruợu đã có trăng và trong
trăng đang có rượu. Trong ánh sáng huyền ảo của trăng thu trên sông Trà lộng
gió, trăng đang múa khúc nghê thuờng theo sóng ruợu long lanh. Duờng như trăng đã nhập vào cung
nguyệt lạnh và mỗi giọt rơi tàn như lệ ứa màu trăng trong tiếng đàn thổn thức.
Ta muốn ngậm hết vầng trăng rạn vỡ trong
ly ruợu nồng cay như ngậm hết thương đau cuộc đời dâu bể. Nhưng không còn gì nữa vì trăng đã lặn về cuối nẻo trời xa, và tiếng nhạc cũng đã câm lặng theo âm ba sóng
vỗ. Ta chợt rùng mình, vì quanh ta chỉ còn thấp thoáng bóng nguời dọc
ngang,
lung linh mờ ảo như gợi nhớ tiếc thương những mùa vàng xưa cũ. Có phải trăng đã
lạnh, mùa đã tàn cho một thời đã hết.
Ta lại
ngậm ngùi rót đầy chén quan san - Ô kìa, ly ruợu long lanh tuởng chừng đã tắt liệm
bỗng loang đầy bóng trăng tự bao giờ. Trăng lại về ngâm trầm trong khúc nhạc như muốn cùng ta
đi đến tận cuối cuộc viễn trình. Hay ta đang say
giấc mơ Nguyễn Tịch
trong Trúc Lâm thất hiền thuở xa xưa, đi tìm trăng cuối trời tận đất. Nhưng than ôi, vó ngựa chỉ đuổi theo mộng tuởng xa mờ.
Một lần đi là mãi mãi không về.
Gió mùa thu đã
len lén trở về trên Giang đầu vọng nguyệt, trên Long Đầu Hí Thủy của sông Trà loáng bạc. Ta muốn mời
trăng cùng ta cạn chén ly bôi để tiễn đưa bằng hữu của ta, ngày mai sẽ đi nhận nhiệm sở tận phương Nam. Trăng ơi,
có thấu tình ta. Mỗi lần tiễn bạn vào ngàn dặm quan san là một lần tiếc nhớ với khúc hát biệt ly vì nghìn trùng xa cách.
Ðêm đã về tự trời
cao. Sương lạnh phủ trắng đường làm buốt giá xương da. Trong cỏi nhân gian, hội ngộ tương phùng là điều mơ uớc.
Nhưng giữa cuộc bể dâu, có biết đâu, một lần ra đi là không hẹn buổi trở về.
Trăng sông Trà, hãy uống đi cho say tình trăng nuớc, cho quên đi nỗi sầu ly biệt bằng hữu
ngày mai.
Trăng sông Trà,
trăng sáng ngời trên giòng sông loáng bạc như một tấm kiếng phản chiếu cả dải ngân hà lung linh tự trời cao. Nuớc
vẫn trôi về biển cả mênh mông. Mây vẫn bay lạnh lùng vào phương trời
vô định. Thôi đừng dùng
dằng tiễn biệt
phân ly. Truợng phu chống kiếm đi là đi thẳng, không sầu bi như bước chân nhi
nữ thường tình.
Trên đây là
đoạn văn giải ý bài thơ “Trà Giang Thu Nguyệt Ca” của Chu Thần Cao Bá Quát đã viết tặng bằng hữu trong một
đêm trăng sáng mùa Thu ở Long Ðầu Hí Thủy, sát bên bờ Trà Giang lộng gió. Bài thơ tiễn đưa Bảo Xuyên đi quân thứ ở miền Nam là
một khúc ca bi tráng bay lãng đãng giữa mây trời
sông núi. Bài thơ nhắc ta gợi nhớ hình ảnh bi hùng của những chinh phu thuở trước.
Múa
gươm rượu tiễn chưa tàn,
Chỉ
ngang ngọn giáo vào ngàn hang beo.
(Chinh
Phụ Ngâm. Đặng Trần Côn. Bản dịch quốc âm của Đoàn thị Điểm)
Tôi
xin mạn
phép đăng nguyên văn bài thơ của Chu Thần
Cao Bá Quát và bài dịch mà tôi đã viết từ nhiều năm truớc. Mặc dù đã
sửa đi sửa lại bản dịch nhiều lần mà vẫn thấy còn thiếu sót. Đành xin tạ lỗi với
người xưa vì đã không diễn tả được hết tâm sự và ý tưởng cao vợi của ông.
TRÀ GIANG THU NGUYỆT CA
(Nguyên tác Cao Bá Quát)
Trà giang nguyệt.
Kim dạ vị thùy thanh
Quan sơn vạn lý hạo nhất sắc.
Hà xứ bất hệ ly nhân tình.
Cử bôi thí yêu nguyệt
Nguyệt nhập bôi trung hành
Hàm bôi dục yết cánh phi khứ
Chỉ hữu nhân ảnh tương tung
hoành.
Đình bôi thả phục trí
Hựu kiến cô quang sinh
Vấn quân hà sự luyến luyến
bất nhẫn xả
Ngã thị Trúc Lâm cùng đồ chi Bộ binh.
Giang đầu thử tịch phùng thu
tiết
Tửu mãn tu khuynh vị quân
thuyết
Ðà môn cựu lữ Tồn Chân ông
Cần hải minh tiên hiểu tương
biệt.
Tạc dạ kim phong há thiên
khuyết
Bạch lộ thanh sương sảo xâm
cốt
Nhân sinh hội ngộ an khả
thuờng
Hữu tửu thả ẩm Trà giang nguyệt.
Trà giang nguyệt
Như kính hạ ngân lưu
Truợng phu án kiếm khứ tiện
khứ
Kỳ lộ vô vi nhi nữ sầu.
BÀI CA TRĂNG SÔNG TRÀ
(Bản dịch Lê Tấn Dương)
Ðêm nay trăng nhuộm sông
Trà,
Ánh trăng huyền hoặc nhạt
nhòa đêm thâu.
Quan san muôn dặm một màu.
Làm sao ngăn đuợc lệ sầu
chia phôi
Mời trăng nhập chén ly
bôi,
Trăng vờn đáy cốc, bồi hồi
hợp tan
Nhấp môi - Trăng bỗng lặn
tàn,
Lung linh chỉ thấy dọc
ngang bóng nguời
Ngậm ngùi rót chén đầy vơi,
Trăng vàng nhập lạnh như
lời biệt ly
Luyến lưu tiễn biệt nguời
đi,
Trúc Lâm – thôi đã phân kỳ từ đây.
Ðầu sông vào tiết thu gầy
Mời trăng uống cạn chén
đầy chén vơi.
Tiễn nguời vào cỏi xa khơi,
Ðà môn – Cần hải, dặm trời chia xa.
Gió đêm buốt lạnh trăng
tà.
Trắng đuờng sương phủ, nhạt nhòa tâm can.
Mơ ngày hội ngộ nhân gian.
Uống đi ! Trăng đã vỡ tràn
sông xa
Trăng sông Trà ! Trăng sông Trà !
Dưới sông trăng sáng như là tấm gương
Truợng phu chống kiếm lên
đường,
Ði là đi thẳng, đừng vương
nữ sầu.
Tây Bắc Hoa Kỳ
Lê Tấn Dương
Tài liệu tham khảo:
- Việt Nam Sử lược. Trần Trọng Kim. NXB Xuân Thu 1990
- Từ điển Văn học Việt Nam.
NXB Khoa Học Xã Hội 1983
- Thơ Cao Bá Quát. Thi ca
Việt Nam chọn lọc. NXB Đồng Nai. 2000
- Tạp Chí Sông Hương. Số Tháng 4/2015.
- Wiki Pedia.org (Internet)
- Hồn Việt Quốc Học. (Internet)
- Văn Sử Việt Nam. (Internet)
Sunday, September 20, 2026
TÌNH MẪU TỬ GIỮA CHỐN TĂM TỐI
Tuesday, August 25, 2026
BS. DƯƠNG QUỲNH HOA/ TIẾC CHO MỘT NGƯỜI LẦM LỠ VỪA NẰM XUỐNG (MAI THANH TRUYẾT)
Thân chuyển lại bài viết về BS Dương Quỳnh Hoa do một người bạn thân ở San Jose yêu cầu. Lý do là từ năm 2006 trở đi, có rất nhiều lần bài viết đã được chuyển
lên mạng đã được “nhuận sắc” (?) theo ý của người chuyển, thậm chí đề tựa bài viết
cũng bị …biến dạng đi. Đây là bài gốc của tác giả.
Tiếc Cho Một Người Lầm Lỡ Vừa Nằm Xuống
LTS. Bài này viết năm 2006, “về trường hợp của BS Dương Quỳnh Hoa,
một thành viên của Mặt trận Giải phóng Miền Nam… để chúng ta cùng
suy nghiệm, đặc biệt cho một số trí thức hải ngoại và quốc nội.” Bài này
đăng lại nơi đây để cảnh báo về chiến dịch mới thực hiện nghị quyết 36
của CSBV.
Thân tặng tất cả những người Việt còn có tấm lòng yêu quê
hương.
Bà Bác sĩ Dương Quỳnh Hoa (DQH) vừa nằm xuống ngày thứ
bảy 25 - 2 - 2006 tại Sài Gòn, và cũng vừa được hỏa táng vào
ngày thứ ba 28/2. Báo chí trong nước cho đến hôm nay,
không hề loan tải tin tức trên. Đài BBC có phỏng vấn Ông Võ
Nhơn Trí ở Pháp về tin nầy và phát đi ngày 28/2.
Sự im lặng của Việt Nam khiến cho người viết thấy có nhu
cầu trang trãi và chia xẻ một số suy nghĩ về cái chết của BS
DQH để từ đó rút ra thêm một kinh nghiệm sống về tính chất
“chuyên chính vô sản” của những người cầm quyền tại Việt Nam hiện tại.
1- Ô. Bà DQH và Mặt Trận Dân Tộc Giải Phóng Miền Nam
BS DQH là một người sống trong một gia đình theo Tây học, có uy tín và thế lực trong giới
giàu có ở Sài Gòn từ thập niên 40. Cha là GS Dương Minh Thới và anh là LS Dương Trung Tín;
gia đình sống trong một biệt thự tại đường Bà Huyện Thanh Quan xéo góc Bộ Y tế (VNCH)
nằm trên đường Hồng Thập Tự. LS Tín đã bị ám sát tại Đà Lạt trong đó cái chết của ông cũng
không được soi sáng, nhưng đa phần có nhiều nghi vấn là do lý do chính trị vì ông có khuynh
hướng thân Pháp thời bấy giờ.
Về phần Bà Hoa, được đi du học tại Pháp vào cuối thập niên 40, đã đỗ bằng Bác sĩ Y khoa tại
Paris và về lại Việt Nam vào khoảng 1957 (?). Bà có quan niệm cấp tiến và xã hội, do đó Bà
đã gia nhập vào Đảng CS Pháp năm 1956 trước khi về nước.
Từ những suy nghĩ trên, Bà hoạt động trong lãnh vực y tế và lần lần được móc nối và gia
nhập vào Đảng CSVN. Tháng 12/1960, Bà trở thành một thành viên sáng lập của Mặt Trận
Dân Tộc Giải Phóng Miền Nam VN dưới bí danh Thùy Dương, nhưng còn giữ bí mật cho đến
khi Bà chạy vô “bưng” qua ngõ Ba Thu –Mõ Vẹt xuyên qua Đồng Chó Ngáp. Ngay sau biến cố
Tết Mậu Thân, tin tức trên mới được loan tải qua đài phát thanh của Mặt Trận.
Khi vào trong bưng, Bà gặp GS Huỳnh Văn Nghị (HVN) và kết hôn với GS. Trở qua GS Huỳnh
Văn Nghị, Ông cũng là một sinh viên du học tại Pháp, đỗ bằng Cao học (DES) Toán. Về VN
2
năm 1957, ông dạy học tại trường Petrus Ký trong hai năm, sau đó qua làm ở Nha Ngân sách
và Tài chánh. Ông cũng có tinh thần thân Cộng, chạy vô “bưng” năm 1968 và được kết nạp
vào đảng sau đó.
Do “uy tín” chính trị quốc tế của Bà Hoa thời bấy giờ rất cao, Mặt Trận, một lá bài của CS Bắc
Việt, muốn tận dụng uy tín nầy để tạo sự đồng thuận với chính phủ Pháp hầu gây rối về mặt
ngoại giao cho VNCH và đồng minh Hoa Kỳ. Từ những lý do trên, Bà Hoa là một người rất
được lòng Bắc Việt, cũng như Ông Chồng là GS HVN cũng được nâng đỡ theo.
Vào đầu thập niên 70, Ông được chuyển ra Bắc và được huấn
luyện trong trường đảng. Tại đây, với một tinh thần thông
thoáng dân tộc, cộng thêm nhiều lý luận toán học, Ông đã
phân tích và chứng minh những lý thuyết giảng dạy ở trường
đảng đều không có căn bản lý luận vững chắc và Ông tự quyết
định rời bỏ không tiếp tục theo học trường nầy nữa.
Nhưng chính nhờ uy tín của Bà DQH trong thời gian nầy cho
nên ông không bị trở ngại về an ninh. Cũng cần nên nói thêm
là ông đã từng được đề cử vào chức vụ Bộ trưởng Kinh tế
nhưng ông từ chối.
2- Ô.B DQH và Đảng Cộng sản Bắc Việt
Chỉ một thời gian ngắn sau khi CS Bắc Việt giải tán Chính phủ Cách mạng Lâm thời miền
Nam, Ô Bà lúc đó mới vỡ lẽ ra. Về phần Ô HVN, ông hoàn toàn không hợp tác với chế độ.
Năm 1976, trong một buổi ăn tối với 5 người bạn thân thiết, có tinh thần “tiến bộ”, Ông đã
công khai tuyên bố với các bạn như sau:”Các “toi” muốn trốn thì trốn đi trong lúc nầy. Đừng
chần chờ mà đi không kịp. Nếu ở lại, đừng nghĩ rằng mình đã có công với “cách mạng” mà
“góp ý” với đảng”. Ngay sau đó, một trong người bạn thân là Nguyễn Bá Nhẫn vượt biên và
hiện cư ngụ tại Pháp. Còn 4 người còn lại là Lý Chánh Trung (giáo sư văn khoa Sài Gòn), Trần
Quang Diệu (TTKý Viện Đại học Đà Lạt), Nguyễn Đình Long (Nha Hàng không Dân sự), và một
người nữa người viết không nhớ tên không đi. Ông Trung và Long hiện còn ở Việt Nam, còn
ông Diệu đang cư ngụ ở Canada.
Trở lại BS DQH, sau khi CS chiếm đóng miền Nam tháng 4/1975, Bà Hoa được “đặt để” vào
chức vụ Tổng trưởng Y tế, Xã hội, và Thương binh trong nội các chính phủ. Vào tháng 7/75,
Hà Nội chính thức giải thể chính phủ Lâm thời và nắm quyền điều hành toàn quốc, chuyển
Bà xuống hàng Thứ trưởng và làm bù nhìn như Nguyễn Hữu Thọ, Nguyễn Thị Bình, Nguyễn
Thị Định… Chính trong thời gian nầy Bà lần lần thấy được bộ mặt thật của đảng CS và mục
tiêu của họ không phải là phục vụ đất nước Việt Nam mà chính là làm nhiệm vụ của CS quốc
tế là âm mưu nhuộm đỏ vùng Đông Nam Á.
Vào khoảng cuối thập niên 70, Bà đã trao đổi cùng Ô Nguyễn Hữu Thọ:”Anh và tôi chỉ đóng
vai trò bù nhìn và chỉ là món đồ trang sức rẻ tiền cho chế độ. Chúng ta không thể phục vụ
cho một chế độ thiếu dân chủ và không luật lệ. Vì vậy tôi thông báo cho anh biết là tôi sẽ
trả lại thẻ Đảng và không nhận bất cứ nhiệm vụ nào trong chính phủ cả”. Đến năm 1979,
Bà chính thức từ bỏ tư cách đảng viên và chức vụ Thứ trưởng. Dĩ nhiên là Đảng không hài
lòng với quyết định nầy; nhưng vì để tránh những chuyện từ nhiệm tập thể của các đảng
3
viên gốc miền Nam, họ đề nghị Bà sang Pháp. Nhưng sau cùng, họ đã lấy lại quyết định trên
và yêu cầu Bà im lặng trong vòng 10 năm.
Mười năm sau đó, sau khi được “phép” nói, Bà nhận định rằng “Đảng CS Việt Nam tiếp tục
xuất cảng gạo trong khi dân chúng cả nước đang đi dần đến nạn đói. Và nghịch lý thay, họ
lại yêu cầu thế giới giúp đỡ để giải quyết nạn nghèo đói trong nước. Trong thời gian nầy Bà
tuyên bố :” Trong hiện trạng của Đất Nước hiện tại (thời bấy giờ), xuất cảng gạo tức là xuất
cảng sức khỏe của người dân” Và Bà cũng là một trong những người đầu tiên lên tiếng báo
động vào năm 1989 cho thế giới biết tệ trạng bán trẻ em Việt Nam ngay từ 9,10 tuổi cho các
dịch vụ tình dục trong khách sạn và các khu giải trí dành cho người ngoại quốc do các cơ
quan chính phủ và quân đội điều hành.
Sau khi rời nhiệm vụ trong chính phủ, Bà trở về vị trí của một BS nhi khoa. Qua sự quen biết
với giới trí thức và y khoa Pháp, Bà đã vận động được sự giúp đỡ của hai giới trên để thành
lập Trung Tâm Nhi Khoa chuyên khám và chữa trị trẻ em không lấy tiền và Bà cũng được
viện trợ thuốc men cho trẻ em Việt Nam suy dinh dưỡng nhất là acid folic và các lọai
vitamin. Nhưng tiếc thay, số thuốc trên khi về Việt Nam đã không đến tay Bà mà tất cả được
chuyển về Bắc. Bà xin chấm dứt viện trợ, nhưng lại được “yêu cầu” phải xin lại viện trợ
vì…nhân dân (của Đảng!).
Về tình trạng trẻ con suy dinh dưỡng, với tính cách thông tin, chúng tôi xin đưa ra đây báo
cáo của Bà Anneke Maarse, chuyên gia tư vấn của UNICEF trong hội nghị ngày 1/12/03 tại
Hà Nội :” Hiện Việt Nam có 5,1 triệu người khuyết tật chiếm 6,3% trên tổng số 81 triệu dân.
Qua khảo sát tại 648 gia đình tại ba vùng Phú Thọ, Quảng Nam và Sài Gòn cho thấy có tới
24% trẻ em tàn tật dạng vận động, 92,3% khuyết tật trí tuệ, và 19% khuyết tật thị giác lẫn
ngôn ngữ. Trong số đó tỷ lệ trẻ em khuyết tật bẩm sinh chiếm tới 72%.
Vào năm 1989, Bà đã được ký giả Morley Safer, phóng viên của đài truyền hình CBS phỏng
vấn. Những lời phỏng vấn đã được ghi lại trong cuốn sách của ông dưới tựa đề Flashbacks
on Returning to Việt Nam do Random House, Inc. NY, 1990 xuất bản. Qua đó, một sự thật
càng sáng tỏ là con của Bà, Huỳnh Trung Sơn bị bịnh viêm màng não mà Bà không có thuốc
để chữa trị khi còn ở trong bưng và đây cũng là một sự kiện đau buồn nhất trong đời Bà.
Cũng trong cuốn sách vưà kể trên, Bà cũng đã tự thú là đã sai lầm ở một khoảng thời gian
nào đó. Nhưng Bà không luyến tiếc vì Bà đã đạt được mục đích là làm cho những người
ngoại quốc ra khỏi đất nước Việt Nam.
Sau cùng, chúng tôi xin liệt kê ra đây hai trong những nhận định bất hủ của BS DQH là
:”Trong chiến tranh, chúng tôi sống gần nhân dân, sống trong lòng nhân dân. Ngày nay,
khi quyền lực nằm an toàn trong tay rồi, đảng đã xem nhân dân như là một kẻ thù tiềm
ẩn”. Và khi nhận định về bức tường Bá Linh, Bà nói:” Đây là ngày tàn của một ảo tưởng vĩ
đại”.
3- BS DQH và Vụ kiện Da Cam
Theo nhiều nguồn dư luận hải ngoại, trước khi ký kết Thương ước Mỹ-Việt dưới nhiệm kỳ
của Tổng thống Clinton, hai chính phủ đã đồng ý trong một cam kết riêng không phổ biến là
4
Việt Nam sẽ không đưa vụ Chất độc màu Da cam để kiện Hoa Kỳ, và đối lại, Mỹ sẽ ký thương
ước với Việt Nam và sẽ không phủ quyết để Việt Nam có thể gia nhập vào Tổ chức Thương
mại Thế giới (WTO) trong tương lai.
Có lẽ vì “mật ước” Mỹ-Việt vừa nêu trên, nên Việt Nam cho thành lập Hội Nạn nhân chất
Độc Da cam/Dioxin Việt Nam ngày 10/1/2004 ngay sau khi có quyết định chấp thuận của Bộ
Nội vụ ngày 17/12/2003. Đây là một Hội dưới danh nghĩa thiện nguyện nhưng do Nhà Nước
trợ cấp tài chính và kiểm soát. Ban chấp hành tạm thời của Hội lúc ban đầu gồm:
– Bà Nguyễn Thị Bình, nguyên Phó chủ tịch nước làm Chủ tịch danh dự;
– Thượng tướng Đặng Vũ Hiệp, nguyên Phó chủ nhiệm Tổng cục chính trị QĐND làm Chủ
tịch;
– GS,BS Nguyễn Trọng Nhân, nguyên Bộ trưởng Y tế, Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ Việt Nam
làm Phó Chủ tịch;
– Ô Trần Văn Thụ làm Thư ký.
Trong buổi lễ ra mắt, Bà Bình đã khẳng định rõ ràng rằng:”Chính phủ Mỹ và các công ty sản
xuất chất độc hoá học da cam phải thừa nhận trách nhiệm tinh thần, đạo đức và pháp lý.
Những người phục vụ chính thể Việt Nam Cộng Hòa cũ ở miền Nam không được đưa vào
danh sách trợ cấp”. Theo một bản tin của Thông tấn xã Việt Nam thì đây là một tổ chức của
những nạn nhân chất Da cam, cũng như các cá nhân, tập thể tự nguyện đóng góp để giúp
các nạn nhân khắc phục hậu quả chất độc hoá học và là đại diện pháp lý của các nạn nhân
Việt Nam trong các quan hệ với các tổ chức và cơ quan trong cũng như ngoài nước. Thế
nhưng, trong danh sách nạn nhân chất da cam trong cả nước được Việt Nam ước tính trên 3
triệu mà chính phủ đã thiết lập năm 2003 để cung cấp tiền trợ cấp hàng tháng, những nạn
nhân đã từng phục vụ cho VNCH trước đây thì không được đưa vào danh sách nầy (Được
biết năm 2001, trong Hội nghị Quốc tế tại Hà Nội, số nạn nhân được Việt Nam nêu ra là 2
triệu!). Do đó có thể nói rằng, việc thành lập Hội chỉ có mục đích duy nhất là hỗ trợ cho việc
kiện tụng mà thôi.
Vào ngày 30/1/2004, Hội đã nộp đơn kiện 37 công ty hóa chất ở Hoa Kỳ tại tòa án liên bang
Brooklyn, New York do luật sư đại diện cho phía Việt Nam là Constantine P. Kokkoris. (Được
biết LS Kokkoris là một người Mỹ gốc Nga, đã từng phục vụ cho tòa Đại sứ Việt ở Nga Sô và
có vợ là người Việt Nam họ Bùi). Hồ sơ thụ lý gồm 49 trang trong đó có 240 điều khoảng.
Danh sách nguyên đơn liệt kê như sau:
– Hội Nạn nhân Chất Da cam/Dioxin Việt Nam;
– Bà Phan Thị Phi Phi, giáo sư Đại học Hà Nội;
– Ông Nguyễn Văn Quý, cựu chiến binh tham chiến ở miền Nam trước 1975, cùng với hai
người con là Nguyễn Quang Trung (1988) và Nguyễn Thị Thu Nga (1989);
– Bà Dương Quỳnh Hoa, Bác sĩ, nguyên Bộ trưởng Y tế Chính phủ Cách mạng Lâm thời miền
Nam, và con là Huỳnh Trung Sơn; và
– Những người cùng cảnh ngộ.
Đây là một vụ kiện tập thể (class action) và yêu cầu được xét xử có bồi thẩm đoàn. Các
đương đơn tố các công ty Hoa Kỳ đã vi phạm luật pháp quốc tế và tội ác chiến tranh, vi
phạm luật an toàn sản phẩm, cẩu thả và cố ý đả thương, âm mưu phạm pháp, quấy nhiễu
5
nơi công cộng và làm giàu bất chánh để (1) đòi bồi thường bằng tiền do thương tật cá nhân,
tử vong, và dị thai và (2) yêu cầu tòa bắt buộc làm giảm ô nhiễm môi trường, và (3) để hoàn
trả lại lợi nhuận mà các công ty đã kiếm được qua việc sản xuất thuốc khai quang.
Không có một bằng chứng nào được đính kèm theo để biện hộ cho các cáo buộc, mà chỉ dựa
vào tin tức và niềm tin (nguyên văn là upon information and belief). Tuy nhiên, đơn kiện có
nêu đích danh một số nghiên cứu mới nhất về dioxin của Viện Y khoa thuộc Viện Hàn lâm
Khoa học Hoa Kỳ, công ty cố vấn Hatfield Consultants của Canada, Bác sĩ Arnold Schecter của
trường Y tế Công cộng Houston thuộc trường Đại học Texas, và Tiến sĩ Jeanne Mager
Stellman của trường Đại học Columbia, New York.
Chúng tôi đặc biệt quan tâm đến trường hợp của BS Dương Quỳnh Hoa cũng như quá trình
hoạt động của Bà từ những năm 50 cho đến hiện tại. Tên Bà nằm trong danh sách nguyên
đơn cũng là một nghi vấn cần phải nghiên cứu cặn kẽ.
Theo nội dung của hồ sơ kiện tụng, từ năm 1964 trở đi, Bà
thường xuyên đi đến thành phố Biên Hòa và Sông Bé (?) là
những nơi đã bị phun xịt thuốc khai quang nặng nề. Từ năm
1968 đến 1976, nguyên đơn BS Hoa là Tổng trưởng Y tế của
Chính phủ Lâm thời Cộng hòa miền Nam và ngụ tại Tây
Ninh. Trong thời gian nầy Bà phải che phủ trên đầu bằng
bao nylon và đã đi ngang qua một thùng chứa thuốc khai
quang mà máy bay Mỹ đã đánh rơi. (Cũng xin nói ở đây là
chất da cam được chứa trong những thùng phuy 200L và có
sơn màu da cam. Chất nầy được pha trộn với nước hay dầu
theo tỷ lệ 1/20 hay hơn nữa và được bơm vào bồn chứa cố
định trên máy bay trước khi được phun xịt. Như vậy làm gì
có cảnh thùng phuy rơi rớt!?).
Năm 1970, Bà hạ sinh đứa con trai tên Huỳnh Trung Sơn (cũng có tên trong đơn kiện như
một nguyên đơn, tuy đã mất) bị phát triển không bình thường và hay bị chứng co giật cơ
thể. Sơn chết vào lúc 8 tháng tuổi.
Trong thời gian chấm dứt chiến tranh, BS Hoa bắt đầu bị chứng ngứa ngáy ngoài da. Năm
1971, Bà có mang và bị sẩy thai sau 8 tuần lễ. Năm 1972, Bà lại bị sẩy thai một lần nữa, lúc 6
tuần mang thai. Năm 1985, BS Hoa đã được chẩn bịnh tiểu đường. Và sau cùng năm 1998
Bà bị ung thư vú và đã được giải phẫu. Năm 1999, Bà được thử nghiệm máu và BS Schecter
(Hoa Kỳ) cho biết là lượng Dioxin trong máu của Bà có nồng độ là 20 ppt (phần ức).
Và sau cùng, kết luận trong hồ sơ kiện tụng là: Bà BS Hoa và con là nạn nhân của chất độc Da
cam.
Qua những sự kiện trên chúng ta thấy có nhiều điều nghịch lý và mâu thuẫn về sự hiện
diện của tên Bà trong vụ kiện ở Brooklyn?
Để tìm giải đáp cho những điều nghịch lý trên, chúng tôi xin trích dẫn những phát biểu của
Bà trong một cuộc tiếp xúc thân hữu tại Paris trung tuần tháng 5/2004. Theo lời Bà (từ
6
miệng Bà nói, lời của một người bạn tên VNT có mặt trong buổi tiếp xúc trên) thì “người ta
đã đặt tôi vào một sự đã rồi (fait accompli).
“Tên tôi đã được ghi vào hồ sơ kiện không có sự đồng ý của tôi cũng như hoàn toàn không
thông báo cho tôi biết. Người ta chỉ đến mời tôi hợp tác khi có một ký giả người Úc thấy tên
tôi trong vụ kiện yêu cầu được phỏng vấn tôi. Tôi chấp nhận cuộc gặp gỡ với một điều kiện
duy nhất là tôi có quyền nói sự thật, nghĩa là tôi không là người khởi xướng vụ kiện cũng
như không có ý muốn kiện Hoa Kỳ trong vấn đề chất độc da cam.”
Dĩ nhiên cuộc gặp gỡ giữa Bà Hoa và phóng viên người Úc không bao giờ xảy ra.
Bà còn thêm rằng:”Trong thời gian mà tất cả mọi người nhất là đảng CS bị ám ảnh về việc
nhiễm độc dioxin, tôi cũng đã nhờ một BS Hoa Kỳ khám nghiệm (khoảng 1971) tại Pháp và
kết quả cho thấy là lượng dioxin trong máu của tôi dưới mức trung bình (2ppt).”
Đến đây, chúng ta có thể hình dung được kết quả của vụ kiện.Và ngày 10 tháng 3 năm 2005,
Ông chánh án Jack Weinstein đã tuyên bố hủy bỏ hoàn toàn vụ kiện tại tòa án Brooklyn,
New York.
4- Bài học được rút ra từ cái chết của BS DQH
Từ những tin tức về đời sống qua nhiều giai đoạn của Bác sĩ Dương Quỳnh Hoa, hôm nay Bà
đã đi trọn quãng đường của cuộc đời Bà. Những bước đầu đời của Bà bắt đầu với bầu nhiệt
huyết của tuổi thanh niên, lý tưởng phục vụ cho tổ quốc trong sáng. Nhưng chính vì sự trong
sáng đó, Bà đã không phân biệt và bị mê hoặc bởi những lý thuyết không tưởng của hệ
thống cộng sản thế giới. Do đó Bà đã bị lôi cuốn vào cơn gió lốc của cuộc chiến VN. Và Bà đã
đứng về phía người Cộng sản.
Khi đã nhận diện được chân tướng của họ, Bà bị vỡ mộng và có phản ứng ngược lại. Nhưng
vì thế cô, Bà không thể nào đi ngược lại hay “cải sửa” chế độ. Rất may cho Bà là Bà chưa bị
chế độ nghiền nát. Không phải vì họ sợ hay thương tình một người đã từng đóng góp cho
chế độ (trong xã hội CS, loại tình cảm tiểu tư sản như thế không thể nào hiện hữu được),
nhưng chính vì họ nghĩ còn có thể lợi dụng được Bà trong những mặc cả kinh tế – chính trị
giữa các đối cực như Pháp và Hoa Kỳ, trong đó họ chiếm vị thế ngư ông đắc lợi. Vì vậy, họ
không triệt tiêu Bà.
Hôm nay, chúng ta có thể tiếc cho Bà, một người Việt Nam có tấm lòng yêu nước nhưng
không đặt đúng chỗ và đúng thời điểm; do đó, khi đã phản tỉnh lại bị chế độ đối xử tệ bạc.
Tuy nhiên, với một cái chết trong im lặng, không kèn không trống, không một thông tin trên
truyền thông về một người đã từng có công đóng góp một phần cho sự thành tựu của chế
độ như Bà đã khiến cho chúng ta phải suy nghĩ, suy nghĩ về tính vô cảm của người cộng
sản, cũng như suy nghĩ về tính chuyên chính vô sản của hệ thống xã hội chủ nghĩa.
Đối với chế độ hiện hành, sẽ không bao giờ có được sự đối thoại bình đẳng, trong đó tinh
thần tôn trọng dân chủ dứt khoát không hề hiện hữu như các sinh hoạt chính trị của những
quốc gia tôn trọng nhân quyền trên thế giới. Vì vậy, với cơ chế trên, hệ thống XHCN sẽ
không bao giờ biết lắng nghe những tiếng nói “đóng góp” đích thực cho công cuộc xây dựng
Đất và Nước cả.
7
Bài học DQH là một bài học lớn cho những ai còn hy vọng rằng cơ hội ngày hôm nay đã
đến cho những người còn tâm huyết ở hải ngoại ngõ hầu mang hết khả năng và kỹ năng
về xây dựng quê hương. Hãy hình dung một đóng góp nhỏ nhặt như việc cung cấp những
thông tin về nguồn nước ở các sông ngòi ở Việt Nam đã bị kết án là vi phạm “bí mật quốc
gia” theo Quyết định của Thủ tướng Việt Nam số 212/203/QĐ-TTg ký ngày 21/10/2003. Như
vậy, dù là “cùng là máu đỏ Việt Nam” nhưng phải là máu đã “cưu mang” một chủ thuyết
ngoại lai mới có thể được xem là chính danh để xây dựng quê hương Việt Nam xã hội chủ
nghĩa.
Chúng ta, những người Việt trong và ngòai nước, còn nặng lòng với đất nước, tưởng cũng
cần suy gẫm trường hợp Bác sĩ Dương Quỳnh Hoa ngõ hầu phục vụ tổ quốc và d dân tộc
trong sự thức tỉnh, đừng để bị mê hoặc bởi chủ thuyết cường quyền.
Tổ quốc là đất nước chung.
Dân tộc là tất cả thành tố cần phải được bảo vệ và
thừa hưởng phúc họa bình đẳng với nhau.
Rất tiếc điều này không xảy ra cho Việt Nam hiện tại.
Ghi chú: Ngày 3/3/2006, trên báo SGGP, GS Trần Cửu Kiếm, nguyên ủy viên Ban Quân y
miền Nam, một người bạn chiến đầu của Bà trong MTDTGPMN, có viết một bài ngắn để kỷ
niệm về BS DQH. Chỉ một bài duy nhứt từ đó đến nay.
Mong tất cả trí thức Việt Nam đặc biệt là trí thức miền Nam học và thấm thía bài học nầy
qua trường hợp của BS Dương Quỳnh Hoa.
Mai Thanh Truyết
.jpg)
.jpg)
.jpg)