BÁC SĨ CỦA NGƯỜI NGHÈO (LONG NGUYỄN- CHUYỂN TIẾP)

 

Bác sĩ của người nghèo

 

Ông chưa từng sở hữu một chiếc ô tô, cũng chưa từng sử dụng điện thoại thông minh hiện đại. Cả cuộc đời ông sống trong một căn hộ nhỏ chật hẹp, mặc những bộ quần áo đã sờn cũ năm này qua năm khác. Thế nhưng, người đàn ông này đã cứu sống nhiều người hơn cả những bệnh viện lớn cộng lại.

 

Tên ông là Muhammad Mashali, nhưng hàng triệu người ở Ai Cập và trên khắp thế giới, chỉ đơn giản gọi ông là “Bác sĩ của người nghèo”. Trong hơn 50 năm, ông là một phép màu sống giữa những con phố bụi bặm của thành phố Tanta, thuộc vùng đồng bằng sông Nile. Tiền bạc và vật chất chưa bao giờ là điều ông theo đuổi, bởi trái tim ông hoàn toàn dành cho việc phụng sự con người.

 

Mỗi buổi sáng, ông đi bộ đến phòng khám khiêm tốn của mình. Mỗi ngày, ông thường khám cho tới 50 bệnh nhân, làm việc hơn 10 giờ liên tục mà hầu như không nghỉ ngơi. Với những người có khả năng chi trả, phí khám bệnh chỉ dưới 1 đô la Mỹ. Còn với những người không có tiền, việc khám chữa bệnh hoàn toàn miễn phí. Và khi y học không thể chữa lành hoàn toàn, ông xoa dịu nỗi đau của họ bằng lòng tốt chân thành, cùng sự cảm thông sâu sắc.

 

Hành trình phi thường ấy, bắt đầu từ một lời hứa thiêng liêng. Sau khi tốt nghiệp ngành y với thành tích xuất sắc vào năm 1967, ông luôn ghi nhớ những hy sinh của người cha đã dành cả cuộc đời, thậm chí bỏ bê sức khỏe và sự thoải mái của bản thân, để cho con trai được ăn học thành tài.

 

Sau khi cha qua đời, vị bác sĩ trẻ đã lập một lời thề với Chúa. Ông nguyện sẽ không bao giờ nhận một đồng nào, từ những người nghèo khi họ đến khám bệnh. Và ông đã giữ trọn lời hứa đó, cho đến hơi thở cuối cùng.

 

Lòng nhân ái của ông dần lan xa vượt khỏi biên giới Ai Cập. Một doanh nhân giàu có đến từ vùng Vịnh, nghe được câu chuyện về ông và muốn bày tỏ lòng biết ơn. Người này tặng ông một căn hộ sang trọng, một chiếc xe hơi mới cùng 20.000 đô la tiền mặt.

 

Vị bác sĩ nhìn những món quà giá trị ấy, mỉm cười nhẹ nhàng rồi từ chối mọi tiện nghi dành cho cá nhân mình. Ông chỉ nhận khoản hỗ trợ tài chính, để ngay lập tức bán các tài sản được tặng. Toàn bộ số tiền thu được, được dùng để mua các thiết bị y tế hiện đại cho phòng khám, và cấp phát thuốc miễn phí cho những bệnh nhân nghèo nhất.

 

Khi được hỏi vì sao từ chối một cuộc sống sung túc hơn, ông chỉ trả lời đơn giản: “Tôi không cần xe hơi hay quần áo đẹp. Tôi là bác sĩ, và nhiệm vụ của tôi là phục vụ những người không có gì cả.”

 

Địa vị xã hội hay tôn giáo, cũng không có ý nghĩa đối với ông. Người Hồi giáo và các tín đồ Kitô giáo Coptic, cùng đứng xếp hàng trước phòng khám của ông. Ông không chữa trị cho một tôn giáo nào, ông chữa trị cho những con người đang đau khổ. Lòng hào hiệp của ông, dường như không có giới hạn.

 

Ông cho đi thời gian, sức lực và cả khoản thu nhập ít ỏi của mình. Mỗi khi nhận thấy một bệnh nhân quá nghèo để mua thuốc, bác sĩ Mashali thường lặng lẽ nhét tiền vào túi họ trước khi họ ra về, để họ có thể đến thẳng hiệu thuốc mua thuốc điều trị.

 

Bác sĩ Muhammad Mashali qua đời vào năm 2020 ở tuổi 76. Ông không để lại khối tài sản khổng lồ, biệt thự xa hoa hay những danh hiệu hào nhoáng. Thứ ông để lại còn quý giá hơn rất nhiều: Một di sản vĩnh cửu về lòng trắc ẩn, sự hy sinh và tình yêu thương vô điều kiện.

 

VỊ ĐẠI TÁ ĐƯỢC GIẢI CỨU HÔM QUA

 VỊ ĐẠI TÁ ĐƯỢC GIẢI CỨU HÔM QUA

ÔNG NGÔ ĐÌNH QUỲNH KỂ VỀ CHA MẸ ÔNG VÀ CUỘC ĐẢO CHÍNH THÁNG 11/1963 Ở VNCH (PHẠM CAO PHONG)

 Ông Ngô Đình Quỳnh kể về cha mẹ ông và cuộc đảo chính tháng 11/1963 ở VNCH

Tác giả,Phạm Cao Phong

Nhà báo tự do ở Paris, Pháp

Chụp lại hình ảnh,Kể từ khi được đưa sang Rome tháng 11/1963, ông Ngô Đình Quỳnh chưa vào giờ trở về Việt Nam

Trong một buổi chiều ở Brussels, khi nhưng giọt nước mưa mùa đông vẽ những đường kỷ hà bên ngoài cửa kính khách sạn Amigo, tôi có dịp gặp ông Ngô Đình Quỳnh, con trai út của bà Trần Lệ Xuân và ông Ngô Đình Nhu.

Ông kể cho tôi bằng tiếng Pháp câu chuyện thoát hiểm kỳ lạ mấy anh em sau ngày 1/11/1963, khi quân đảo chính sát hại Tổng thống Diệm và cha ông:

"Có một câu chuyện nhỏ thế này. Cha của chúng tôi đã bố trí dự phòng một kế hoạch khi có biến. Một vị đại tá được giao trách nhiệm coi sóc chúng tôi, anh tôi là Ngô Đình Trác, tôi và em gái tôi Ngô Đình Lệ Quyên ở Đà Lạt, thành phố nơi chúng tôi sinh sống.

Phòng nếu khi cuộc đảo chính xảy ra, vị đại tá với số ít người thân tín và những cận vệ được ba tôi cắt cử trông nom được dặn phải lập tức đưa chúng tôi vào rừng. Mục đích là để tránh cho phe đảo chính bắt cóc chúng tôi làm con tin, dùng chúng tôi làm áp lực lên bác tôi và cha tôi, dồn họ vào tình thế khó xử. Để bác tôi và cha tôi không phải lo lắng, bận tâm về số phận của mấy anh em tôi trong trường hợp phe đảo chính xử dụng thủ đoạn này. Đó là một kế hoạch nhằm bảo đảm sinh mạng cho chúng tôi. Cha tôi đã dự phòng một kế hoạch như thế.

Chúng tôi lẩn trốn vào rừng, di chuyển trong ba ngày. Chúng tôi mang theo một máy thu thanh để hóng tin tức, để biết chuyện gì đã xẩy ra, để biết cuộc đảo chính diễn biến ra sao. Khi được tin bác tôi và cha tôi đã bị sát hại, vị đại tá dẫn chúng tôi ra khỏi rừng trở lại gặp viên tư lệnh Đà Lạt, người mà cha tôi tin cậy. Ông Tư lệnh sẽ coi sóc chúng tôi. Chẳng may, ông đã bị phe đảo chính bắt giữ. Khi chúng tôi đến nơi, ông đã bị cầm tù."

Ông Ngô Đình Quỳnh, trong trang phục sang trọng, nét nhìn u buồn, quý phái kể tiếp:

"Tôi nhớ là họ đưa chúng tôi vào một góc phòng khách và bàn tán với nhau. Chúng tôi hiểu là họ đang hỏi nhau, có phải giết chúng nó đi không ?

Không biết bằng cách nào mẹ tôi đã liên lạc được với họ trên điện thoại đúng vào thời điểm đó.

Tôi thấy một vị tướng đứng dậy, ra nhấc máy và trả lời. Ông ta chỉ nói" dạ, dạ, dạ " rồi dập máy. Có thế thôi.

Về sau mẹ tôi bảo lần ấy có nói "Các ông mà đụng đến con tôi, sẽ biết tay tôi." Không biết một người phụ nữ còn ở ngoài nước, đã mất hết quyền thế, chồng và anh rể vừa bị sát hại, còn có thể làm gì cho người ta sợ?

Tôi nghĩ có thể lương tâm họ không được yên vì đã phản bội rồi giết bác tôi, giết cha tôi. Như thế đủ lắm rồi."

Sau cuộc đảo chính chớp nhoáng, lật đổ một chế độ có những năm mà sử sách ca ngợi là Vàng Son, người ta đưa anh em ông Ngô Đình Quỳnh ra khỏi Nam Việt Nam. Ông kể tiếp:

"Sau đó họ cho chúng tôi lên một máy bay. Một chiếc phi cơ Boeing. Chỉ có chúng tôi trên chiếc máy bay đó, anh Trác tôi, em gái tôi Lệ Quyên, tôi và thêm một người Mỹ, có thể nghĩ rằng đó là một người của CIA.

Thời bấy giờ máy bay không bay thẳng một mạch được, phải đỗ lại giữa đường. Tôi nhớ nơi đỗ lại là Karachi. Sau đó là Rome."

"Sao lại Rome ? Vì bác tôi, Giám mục Ngô Đình Thục ở đó. Mẹ tôi và chị tôi Ngô Đình Lệ Thủy từ Mỹ sang, đến đoàn tụ với chúng tôi. Ba anh em chúng tôi, anh cả tôi, tôi, và em gái, đến Rome là như thế."

Không thể tin được

Ông Quỳnh kể tiếp, sau đó cả mấy tháng, dù báo chí và những bức ảnh tràn lan về cuộc đảo chính lan tỏa khắp thế giới, mẹ ông và cả cá nhân ông đều không tin là ông Nhu đã bị giết (ngày 02/11/1963):

"Ba tôi nhiều khi biến mất cả tháng, không để lại tin tức gì. Tôi tin rằng ba tôi đang trong một sứ mệnh bí mật nào đó. Mẹ tôi cũng thế, bà không tin là họ có thể thủ tiêu chồng mình."

Câu chuyện thoát hiểm của ba anh em ông Quỳnh ám ảnh tôi rất lâu. Có những điều không lý giải được về Định mệnh chăng? Nếu không phải vào giờ ấy, phút ấy, ngày ấy và cú điện thoại của người mẹ gọi từ Mỹ hẳn cả ba đứa trẻ vô tội đã bị giết? Các toán biệt kích và cả máy bay đã được gửi để săn đuổi.

Câu chuyện ly kỳ như sự tích chòm sao Aries, tinh vân gắn với thân phận những người di tản buồn lấp lánh trên giải Thiên hà. Đây là chòm sao thứ nhất trong cung Hoàng Đạo có hình chiếc sừng dê.

Định mệnh của bà Trần Lệ Xuân ẩn dưới tinh cầu Aries. Chú giải về chòm sao này có phần đúng với tính cách của bà với cái đầu đầy ý tưởng muốn thay đổi thế giới.

Aries Trần Lệ Xuân cũng đã một lần cứu thoát ông Diệm và ông Nhu trong cuộc đảo chính hụt ngày tháng 11/1960.

30/04: Những xui xẻo định mệnh của VNCH

Tháng định mệnh 11/1963: dòng họ Ngô Đình và Kennedy

'Lực lượng thứ Ba mong có hòa bình cho Việt Nam'

Ghi chép xúc động của đại úy Đỗ Thọ, tùy viên của Tổng thống Diệm kể câu chuyện sau :

"Khi Tổng thống Diệm tuyên bố từ chức giao quyền lại cho phe phái quân nhân đảo chánh, tình hình trong dinh Độc Lập bệ rạc, sửa soạn rẽ sang con đường mới.

Tổng thống Diệm ngồi thừ trên ghế xa-lông, ông Ngô Đình Nhu vầng trán nhăn lại. Đại tá Nguyễn Khánh đưa ra kế hoạch chống đảo chánh và đợi lệnh. Bà Nhu ngồi cạnh ông Nhu vẻ mặt đanh thép. Tổng thống Diệm nhìn thẳng về phía ông Nhu hỏi:

- Chú định thế nào?

Ông Nhu đáp:

- Anh làm Tổng thống thì anh định đoạt chứ tôi đâu có làm Tổng thống.

Tổng thống Diệm yên lặng, ông Nhu đăm chiêu thêm. Thế là chẳng có ý kiến định đoạt nào cả. Một khắc thời gian trôi qua cũng đủ làm thay đổi, suy sụp chính thể.

Bà Nhu giận dữ đứng dậy gỡ khúc rối trên bước đường chính trị của Tổng thống Diệm và ông Ngô Đình Nhu, bằng thái độ hùng hổ :

- Tại sao chúng ta lại thất bại một cách dễ dàng như thế ?

Thái độ bà Nhu như gáo nước lạnh thức tỉnh Tổng thống Diệm, ông Nhu và Đại tá Nguyễn Khánh. Ba đôi mắt chính trị, lãnh tụ và quân sự đổ dồn vào bà Nhu.

Bà Nhu lạnh lùng hướng về phía ông Nhu hùng hổ nói :

-Anh nói vậy sao được, phải giúp Tổng thống!

Quay qua Tổng thống Diệm, bà Nhu nói :

- Tổng thống cương quyết dẹp đảo chánh hay hàng ? Bây giờ chúng ta phải làm như thế này… Như thế này…

Trong lúc đó Đại tá Khánh tròn cặp mắt ốc nhồi nhận lệnh. Bà Nhu nói thật nhiều, thật dữ…Kết quả cuộc đảo chánh ngày 11/11/1960 thất bại.

Hành động của bà Nhu thúc đẩy Tổng thống Diệm trở bại thành thắng…"

Ông Quỳnh kể thêm về biến cố này :

"Trong cuộc đảo chính hụt, mẹ tôi là người duy nhất đã hiểu tình thế. Khi lính nhảy dù tấn công Dinh Tổng thống, các tướng đều hoảng hốt, không hiểu việc gì đang diễn ra. Tổng thống và các tướng lĩnh không hiểu, tại sao binh chủng tinh nhuệ lại quay ra tạo phản. Mọi người đều nghĩ là cần phải thương lượng với nhóm đảo chính.

Mẹ tôi nói, thương lượng là giải pháp sai. Chỉ cần ra đài phát thanh tuyên bố, Tổng thống đang được an toàn tuyệt đối. Chỉ cần giải thích là một số tướng lĩnh chỉ huy đã dối trá, lừa dối quân lính. Không có chuyện quân đội làm phản. Giải pháp chỉ đơn giản thế thôi !!!

Ngoài mẹ tôi ra, chẳng ai hiểu việc gì đang xẩy ra, chẳng ai thấy nhìn nhận được tình thế và biết phải xử lý thế nào.

Bà Trần Lệ Xuân và con gái Ngô Đình Lệ Thủy thăm Mỹ khi xảy ra vụ đảo chánh tháng 11/1963NGUỒN HÌNH ẢNH,AFP

Chụp lại hình ảnh,Bà Trần Lệ Xuân và con gái Ngô Đình Lệ Thủy thăm Mỹ khi xảy ra vụ đảo chánh tháng 11/1963

Gia đình ông bà Ngô Đình NhuNGUỒN HÌNH ẢNH,CAOPHONGPHAM@YMAIL.COM

Chụp lại hình ảnh,Bà Trần Lệ Xuân và ông Ngô Đình Nhu

Lý giải làm sao, một người đàn bà 36 tuổi làm được điều ấy?

Mấy câu "phải thế này, phải thế này "của bà Nhu đã đẩy lui Lữ đoàn thiện chiến mũ đỏ do Trung tá Vương Văn Đông, Đại tá Nguyễn Chánh Thi và trung tá Nguyễn Triệu Hồng chỉ huy.

Các sĩ quan đảo chính thất bại, ôm đầu máu chuồn vội lên chiếc máy bay khu trục Douglas Skyraider trốn chạy qua Campuchia.

Bà Nhu sinh năm Giáp Tý 1924. Năm Canh Tý 1960 là năm tuổi của bà, thời điểm mà các thầy chiêm tinh khuyên ''ốc không mang nổi mình ốc, đừng mang cọc cho rêu''.

Song bà Nhu lại bướng. Bà không muốn để quân đảo chính trói tay, đâm đến 15 nhát dao và bắn vào đầu như chồng bà ba năm sau. Như thế là có tội?

Vì thế, người đời ghét bà Nhu chăng? Bà là con chuột Lửa, như con chuột trong câu chuyện ngụ ngôn của Jean de La Fontaine dùng những chiếc răng nhỏ cắn nát những mắt lưới đang chụp lên sinh mệnh Đệ Nhất VNCH, giải thoát cho ông Diệm và ông Nhu.

Bà giỏi hơn cả con cừu Aries. Bà không ôm con chạy khi Dinh Gia Long bị nã đại bác. Bà ra những mệnh lệnh quân sự, điều binh khiển tướng. Ngày 11/11/1960, nếu không có "bóng hồng trong cung " Trần Lệ Xuân công Ngô Đình Diệm và ông Ngô Đình Nhu hẳn không toàn mạng sống và Đệ nhất VNCH không sống thêm 1000 ngày?

Trả lời câu hỏi của tôi về hai biến cố đảo chính 1960, 1963, cựu đại tá Hoàng Cơ Lân của lực lượng tinh nhuệ này, người trực tiếp chứng kiến cái chết của em ông là Trung tá Nguyễn Triệu Hồng nói :

"Nếu mà nói, hồi 1963 bà Ngô Đình Nhu ở nhà, tình hình sẽ khác, thì nhiều người nói, mà tôi cũng tin như vậy. Bà có linh tính của người đàn bà rất thông minh. "

Thời khắc Định mệnh đó, lẽ ra cần có những quyết định cứng rắn và kịp thời. Nếu năng động, với lực lượng sẵn có trong tay đang bảo vệ Dinh Gia Long, ông Diệm và ông Nhu có cơ hội lật ngược thế cờ.

"Qua Đài Phát Thanh lúc 4 giờ Tổng Thống Diệm nghe rõ giọng nói của 22 vị tướng tá xướng danh để áp đảo tinh thần Dinh Gia Long.

Ngô Đình QuỳnhNGUỒN HÌNH ẢNH,CAO PHONG PHAM FOR BBC

Chụp lại hình ảnh,Ông Ngô Đình Quỳnh trả lời phỏng vấn của nhà báo Phạm Cao Phong cuối năm 2022 ở Brussels, Bỉ

Tổng thống Diệm bảo Đại úy Bằng và các sĩ quan tùy viên:

-Các Tướng bị bọn nó bắt cóc làm con tin đấy thôi.

Cũng vì vậy khi Thiếu tá Nguyễn Hữu Duệ xin Tổng Thống cho đem quân lên Bộ Tổng Tham Mưu để "giải thoát" các tướng Tá thì Tổng thống khước từ với lý do:

-Mình đem quân lên giải cứu, bọn nó sẽ giết hết các tướng để từ từ coi.

Cũng vào lúc 4h30 Trung tướng Đôn có điện đàm với Tổng thống Diệm yêu cầu Tổng thống Diệm và ông Nhu từ bỏ quyền hành và xuất ngoại, vì quân đội đã đứng lên đảo chánh và đã vây chặt thành Cộng Hòa, Dinh Gia Long.

Tổng thống Diệm nói như quát:

-Quân mô? Vây ở mô?

Sự thực, lực lượng đảo chánh không đáng kể… Quân của Sư đoàn 5 vẫn còn ở bên ngoài Đô Thành. Phía Phú Lâm, Chợ Lớn, cầu Chữ Y, Khánh hội, Thị Nghè còn bỏ trống.

Theo Thiếu tướng Lâm Văn Phát thì vào giờ đó, Hội Đồng Tướng Lãnh chưa biết phải làm gì và hoàn toàn giao động vì vị nào cũng tưởng rằng, khi đọc hiệu triệu trên đài phát thanh thì các cánh quân của Quân đoàn III (trong đó có Sư đoàn 5) đã vây chặt thành Cộng Hòa và Dinh Gia Long cũng như đã làm chủ tình hình Saigon Gia Định Chợ Lớn, nhưng ngược lại, các cánh quân chủ lực của cuộc đảo chánh vẫn còn rời rạc lẻ tẻ và chưa vượt qua cầu Phan Thanh Giản và cầu Thị Nghè thì đã bị Lữ đoàn Liên binh phòng vệ Phủ Tổng thống chặn đứng tại Đa Kao và Sở Thú.

4h30, một cú điện thoại từ Bộ Tổng tham mưu gọi cho Thiếu tá Duệ:

-Kéo thẳng lên đây đánh thốc vào Bộ Tổng tham mưu, ở đây chỉ lèo tèo vài đại đội tân binh và lính truyền tin.

Thiếu tá Duệ hỏi:

-Tướng lãnh làm gì trên đó?

Ông Duệ được trả lời:

-Cha con mấy trự đang xanh mặt "té đái…"

Sự thực Chiến Đoàn Vạn Kiếp của Trung Tá Vĩnh Lộc cho đến lúc ấy vẫn còn án binh phía bên kia cầu Phan Thanh Giản.

Ngô Đình DiệmNGUỒN HÌNH ẢNH,GETTY IMAGES

Chụp lại hình ảnh,Tổng thống Ngô Đình Diệm của VNCH trong một lần thăm Đài Loan và được Thống chế Tưởng Giới Thạch đón tiếp

Khoảng 4h30, khi Đại Tá Phát đến một căn nhà ngay ngã tư Phan Thanh Giản- Đinh Tiên Hoàng được coi như bản doanh tiền phương của Sư đoàn 5 và chiến đoàn Vạn Kiếp thì lúc ấy Trung tá Vĩnh Lộc đang say ngất ngư và cũng như chưa biết phải tiến quân như thế nào…

Sĩ quan cũng như binh sĩ vẫn còn ngơ ngác không biết phải làm gì… chỉ thị của thượng cấp hết sức mơ hồ.

Tướng Lâm Văn Phát cũng tiết lộ, vào giờ phút đó, các Tướng tá tại Bộ TTM gần như tuyệt vọng, ai nấy xanh mặt và chuẩn bị valise để lên đường tẩu thoát.

Trung tá Nguyễn Cao Kỳ trách nhiệm phần vụ "nếu thất bại sẽ dùng mấy chiếc Dakota của Liên đoàn Vận Tải để đưa các tướng tá qua Thái Lan" .

Các Tướng tá hồi hộp từng phút giây theo dõi cuộc tiến quân của Quân đoàn III nhưng chỉ nghe thấy tiếng nổ xa xăm… 4h30, Trung tá Kỳ dẫn 2 phi công vào trình diện Hội Đồng Tướng lãnh. Hai phi công này lái AD nhào lộn oanh kích khu vực thành Cộng Hòa và sự hiện diện của ba chàng Không quân này tựa hồ như cơn gió mát giữa cơn nồng nặc nghẹt thở trong phòng Hội Đồng.

Trung úy Niên thấy tình hình rất lâm nguy. Bỗng nhiên, ông nhận được tin từ Hội đồng Tướng lãnh cho biết: Đại tá Lâm Văn Phát tạm thay Đại tá Nguyễn Văn Thiệu, thống lãnh Sư đoàn 5 để thanh toán Dinh Gia Long và thành Cộng Hòa. Được tin này, Trung tướng Dương Văn Minh biến sắc.

Một số Tướng lãnh gỉ tai nhau: "Thôi hỏng rồi… tại sao Đính lại giao cho Phát như thế tụi nó quật ngược lại bọn mình rồi". Không khí nghẹt thở."

(Trích theo cuốn: Làm sao giết một Tổng thống-Lương Khải Minh)

Cơ đồ của ông Diệm, ông Nhu chìm biển sâu như thế. Lịch sử sẽ khác đi, nếu bà Nhu có mặt tại Sài Gòn vào ngày 1/11/1963?

Tôi lật những trang ảnh của tạp chí Life giai đoạn đó, nhìn vào tấm hình bà Trần Lệ Xuân trong chiếc áo dài mầu rêu xanh pha ánh vàng và suy nghĩ về thân phận con người Việt Nam, nhất là một phụ nữ ở đỉnh cao chính trị.

Còn về con người xương thịt của bà Ngô Đình Nhu. Cũng tương tự như Aries, bà Nhu chẳng có một cơ hội đặt một cành hoa nhỏ, nơi anh chồng và chồng mình nằm xuống, nơi vĩnh viễn trở thành bến đợi hiu hắt. Bà mất vào một ngày tháng Tư ở Rome năm 2011.

Tôi đặt câu hỏi cho ông Ngô Đình Quỳnh :

-Nhiều tướng lĩnh Sài Gòn, thậm chí một đại tá trong binh chủng nhảy dù nói với tôi rằng : Nếu người mẹ của ông, bà Trần Lệ Xuân có mặt tại thời điểm xảy ra cuộc đảo chính năm 1963, thì chưa chắc sự phản bội của nhóm tướng lĩnh có cơ may thành công.

Ngô Đình QuỳnhNGUỒN HÌNH ẢNH,CAO PHONG PHAM FOR BBC

Chụp lại hình ảnh,Nhà báo Phạm Cao Phong (bìa phải) nói về ông Ngô Đình Quỳnh (giữa hình): 'Tôi như thấy cả bà Trần Lệ Xuân và ông Ngô Đình Nhu trong nét mặt, ánh mắt của người con út họ, sống sót gần 60 năm trước sau cuộc đảo chính làm thay đổi số phận VN"

Ông có nghĩ rằng, có một âm mưu tách mẹ ông ra khỏi biến cố đó ?

Ông Ngô Đình Quỳnh trả lời :

-Có. Có một cơ mưu để đẩy xa bố tôi và mẹ tôi. Chúng tôi có biết là chính phủ Mỹ đã làm ám lực rất mạnh để bác tôi lìa khỏi cả bố tôi lẫn mẹ tôi, vì họ sợ ảnh hưởng của hai người. Nhất là của mẹ tôi, vì trong cuộc đảo chính hụt mới qua, họ đã thấy mẹ tôi là người duy nhất đã hiểu tình thế.

Khi thấy mẹ tôi sáng suốt như thế, họ âm mưu với nhau là phải làm sao đẩy mẹ tôi đi xa, nếu muốn tiến hành đảo chính một lần nữa. Và họ đã thành công.

Họ không thành công với cha tôi. Cha tôi không chịu rời bác tôi. Không đời nào. Bác tôi cũng nhất quyết không rời cha tôi.

Đã 60 năm xa rời đất nước, ông Ngô Đình Quỳnh cũng chưa một lần trở về Việt Nam. Đến bao giờ, ông mới có dịp nghiêng mình trước mộ phần người cha đã mất, khi ông mới 11 tuổi? Đất nước nơi bác ông, cha mẹ ông gây dựng lên một chính thể - có người gọi là 'triều đại' - đã mấy lần đổi thay chế độ, và chỉ muốn quên hết họ đi, đẩy hết họ vào các trang sử mờ mịt.

Ấy thế mà ông Ngô Đình Quỳnh cứ ngồi đây, nói chuyện với tôi. Ông là ai, từ đâu tới?

BÀ TRẦN LỆ XUÂN (PHẠM CAO PHONG)

 Bà Trần Lệ Xuân

người mẹ không muốn con trai út có nếp nhăn sư tử

Tác giả,Phạm Cao Phong

Chụp lại hình ảnh,Ông Ngô Đình Quỳnh trong hình chụp từ video cuộc phỏng vấn tại Bỉ cuối năm 2022

Lần đầu gặp ông Ngô Đình Quỳnh tại Paris 1/11/2022, lúc ông sang làm Lễ Tưởng niệm ngày mất của người bác, Tổng thống Ngô Đình Diệm và cha ông, Cố vấn Ngô Đình Nhu, tôi khá bất ngờ vì đối diện là một người đàn ông rất nhanh nhẹn, hoạt bát, thông minh.

Ông Quỳnh có nước da trắng mịn màng và mái tóc rất đen. Một mái tóc đen, xanh của tuổi trẻ chứ không phải mái tóc được che giấu bằng các sản phẩm của các công ty mỹ phẩm.

Ông Quỳnh kể cho tôi biết nước da của ông được thừa hưởng từ người mẹ, bà Trần Lệ Xuân.

Cũng đúng thôi, không có gì bất thường với câu tục ngữ " Trứng rồng lại nở ra rồng, liu điu lại nở ra dòng liu điu."

Thân mẫu của bà Trần Lệ Xuân là bà Thân Thị Nam Trân (1910-1986) là cháu ngoại của vua Đồng Khánh. Bà Nam Trân là con gái Thượng thư Bộ Binh Thân Trọng Huề (申仲𢤮, 1869-1925), tự là Tư Trung, danh thần và danh sĩ cuối triều Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.

Ông nội bà Trần Lệ Xuân là tổng đốc Nam Định Trần Văn Thông, và cha bà, Trần Văn Chương là người Việt đầu tiên đậu bằng tiến sĩ Luật của Pháp năm 1922.

Có một thời ông Chương làm luật sư Tòa Thượng thẩm Hà Nội, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao của Đế quốc Việt Nam trong Chính phủ Trần Trọng Kim năm 1945. Năm 1955, ông được phái làm đại sứ Việt Nam Cộng hòa tại Mỹ dưới thời Đệ Nhất Cộng hòa.

Luật sư Trần Văn Chương từng nhận lời bào chữa cho nhóm làm báo Le Travail (tờ báo hoạt động công khai của Đảng Cộng sản Đông Dương).

Trong số những cô gái đẹp, không ít chỉ có cái nhãn bóng bẩy và mùi kẹo sữa trộn bạc hà dành cho trẻ con. Còn những người vừa đẹp, vừa thông minh, thì đó là báu vật của đời, không dễ có, cũng như người tài thì hiếm. Bà Trần Lệ Xuân hay còn gọi là bà Nhu là một người như thế.

Ông Ngô Đình Quỳnh: "Tôi luôn giữ hình ảnh rực rỡ về cha tôi, Ngô Đình Nhu"

Ông Ngô Đình Quỳnh kể về cha mẹ ông và cuộc đảo chính tháng 11/1963

Hồ sơ JFK: KGB, Johnson và Ngô Đình Diệm

7 lý do vì sao Mỹ thua trong Chiến tranh Việt Nam

Những người trong cuộc

Tôi có may mắn gặp hai nhân vật biết rất rõ bà Trần Lệ Xuân. Đó là ông Trần Văn Đôn, Đại tướng Tổng tư lệnh cuối cùng của Quân lực VNCH và ông Huỳnh Hữu Nghĩa, Bộ Trưởng Bộ Lao Động trong chính quyền của Tổng thống Ngô đình Diệm.

Tướng Đôn là người lật đổ Tổng thống Ngô Đình Diệm.

Ông Huỳnh Hữu Nghĩa kể chuyện duyên, biết nhiều. Suốt 9 năm ông làm bộ trưởng không lên, không xuống như các bộ trưởng khác. Một Bộ phụ trách các Công Đoàn và Ấp chiến lược, xương sống của chế độ.

Tướng Đôn và ông Huỳnh Hữu Nghĩa đều có câu chữ và thái độ tôn trọng khi nhắc tới bà Trần Lệ Xuân.

Trong Hồ sơ giải mật 1963 của Chính phủ Mỹ (Pentagon Papers trích dẫn FRUS 1961-1963, Vol III, Doc.274) có đoạn :

"Tướng Đôn nói, như tôi biết, bà Nhu cực kỳ quyến rũ. Đôn nói thực tế không thể loại bỏ ông bà Nhu vì vị trí đặc biệt mà họ đang nắm giữ; Ngô Đình Nhu là lý thuyết gia của Tổng Thống Diệm và bà Nhu là người vợ trên mây của ông Nhu (nguyên văn 'platonic wife' có nghĩa là người vợ trên cõi lý tưởng, không phải cõi đời này)."

Người đàn bà lý tưởng 'platonic wife' ấy vắng mặt trong cuộc sống gia đình riêng. Ông Ngô Đình Quỳnh nói với tôi, kỷ niệm đẹp nhất là những năm tháng sống ở Đà Lạt, khi cha mẹ ông chưa về Sài Gòn giúp cho bác ông-Tổng thống Ngô Đình Diệm :

"Khi ở Sài Gòn, trong Dinh Tổng thống, tôi gần như không bao giờ được nhìn thấy cha tôi. Phòng của gia đình chúng tôi ở liền bên nhau. Nhưng dù không ai bảo, chúng tôi luôn luôn không muốn quấy rầy cha mẹ. Vì hiểu rằng, cha mẹ chúng tôi bận nhiều công việc. Ngay cả trong những bữa ăn chung của cả gia đình, chúng tôi vẫn giữ nề nếp cổ truyền. Yên lặng tuyệt đối trong khi dùng cơm. Trẻ con chỉ có quyền nghe lời cha mẹ. Gia đình chúng tôi ít trao đổi trong những dịp như thế."

Bà Trần Lệ Xuân là Kingmaker, người đặt viên gạch đầu tiên cho chế độ VNCH, bà người khuyên ông Diệm không sang Pháp theo lời triệu vời của vua Bảo Đại.

Trường hợp ông Diệm sang yết kiến vua Bảo Đại, chắc chắn 100% ông chỉ quay lại Việt Nam như một người du lịch, hai tay đút túi quần và ngắm phố xá. Trong tay áo vua đã có một con bài tẩy.

Bà Trần Lệ Xuân đã thúc giục, thậm chí áp lực rất lớn làm cả ông Nhu và ông Diệm đi nước cờ phế truất vua Bảo Đại và làm cuộc trưng cầu dân ý.

Không có bà Trần Lệ Xuân, ông Diệm sẽ vẫn là một ông quan cưỡi ngựa đi thu thuế, kiểu "phụ mẫu, chi dân" thời phong kiến, mà thiếu cái xe mui trần cùng vệ binh danh dự và những loạt đại bác.

Sau cái chết của ông Diệm, nhóm tướng lĩnh phản bội hỷ hả ép gia đình phải viết vào giấy báo tử cho ông chức danh 'Tuần Vũ'.

Ông trùm mật vụ Trần Kim Tuyến với bút danh Lương Khải Minh đã dành hẳn một chương trong cuốn sách nổi tiếng 'Làm sao giết một tổng thống' (1971) để nói về bà Trần Lệ Xuân:

"Bà Ngô Đình Nhu có điệu bộ vóc dáng của một minh tinh màn bạc hơn là một phu nhân theo cốt cách Đông Phương.

Bà Nhu tuy chỉ học hết lớp Đệ Tam (classe de seconde) trường Albert Sarraut Hanoi nhưng bà lại có trí thông minh thiên bẩm. Sinh ra trong nhung lụa lại thuộc gia đình quan lại vọng tộc, bà Nhu từ tấm bé đã ở trong một môi trường tháp ngà như không liên hệ với nếp sống Việt Nam.

Có thể nói, bà thuộc một giai cấp khác không có trong xã hội Việt Nam. Cái giai cấp đó được hình thành trong chiếc nôi văn hóa của Tây phương. Bà là thứ trưởng giả thiệt. Nhưng thứ trưởng giả này là một chất hỗn hợp giữa bản chất Hoàng phái (dòng máu bên ngoại) cùng quan lại vọng tộc (dòng máu bên nội qua gia đình cụ Trần Văn Thông).

Thân mẫu của bà vừa là cô gái Huế vừa thuộc hàng khuê các của sông Hương núi Ngự. Thân phụ bà tuy hiền lành nhưng trong con người của ông Trần Văn Chương đã có 80% chất Tây. Quê nội trong Nam, quê ngoại ở xứ Huế lại sinh trưởng tại đất Bắc, bà trở thành xứ lưu dàn giữa 3 miền Nam, Bắc, Trung.

Giữa hai họ Ngô Đình và Trần Văn tuy là dòng quan lại cũ nhưng họ Trần Văn đã "Tây hơn cả Tây".

Ông Nhu vốn là bạn của vợ chồng Trần Văn Chương. Lập gia đình với Trần Lệ Xuân trong vai 'chú Nhu' với ' cô cháu'. Khoảng cách tuổi tác lớn. Song trụ cột gia đình lại là 'cô cháu'. Gia cảnh túng thiếu vất vả. Năm 1952, bà Nhu còn phải đi cầm chiếc kiểng trang sức cuối cùng nuôi chồng.

Chiến tranh với những luồng ý thức hệ khốn khổ nhập khẩu từ nước ngoài được khuân tới Việt Nam chuyên chở theo hệ lụy là những người phụ nữ phải gác một bên thiên chức làm mẹ.

Từ quyết định quan trọng tháng 4/1954, can ngăn anh chồng không sang Cannes yết kiến Bảo Đại, bà Nhu còn là người có đối sách và cứng rắn trong vụ tướng Nguyễn Văn Hinh (1913-2005).

Tướng Hinh là con của ông Nguyễn Văn Tâm 'Con cọp Cai Lậy', từng giữ chức Thủ tướng của vua Bảo Đại 1952-1953.

Hổ phụ sinh con gì?

Tướng Trần Văn Đôn kể với tôi nhiều chuyện, khâm phục cách cầm quân, dẹp loạn của tướng Hinh. Ông Hinh rất được tín nhiệm dưới thời tướng Pháp Jean de Lattre de Tassigny (1889-1952) làm Tổng tư lệnh Đông Dương. Ông Nguyễn Văn Hinh làm tướng khi mới 36 tuổi.

Gặp ông Hinh tại quán "Nụ cười Sài Gòn" tại Paris, tôi vẫn nhớ ông kể, sáng sáng vẫn đấm bốc đến 400 trái. Tướng Nguyễn Văn Hinh vừa làm tướng Việt, vừa làm tướng Pháp. Ông làm đến chức Trung tướng trong quân đội Pháp.

Tướng Hinh đã tham gia thế chiến thứ hai, đánh quân Đức tại các chiến trường Bắc Phi, Ý, hành quân đổ bộ lên Provence.

Ông Hinh được nhận hai Huân chương Đệ ngũ và Đệ tứ đẳng Bắc Đẩu Bội tinh của Pháp, Đệ nhất đẳng Bảo Quốc Huân chương vua Bảo Đại tặng. Về Pháp, ông phụ trách phần phòng thủ chống vũ khí hạt nhân trong quân đội Pháp.

Ngày 15/06/2000, tướng Hinh được tổng thống Pháp trao tặng Huân chương Đệ nhất đẳng Bắc Đẩu Bội Tinh- Công trạng Quốc gia. Lực lượng Hoa kỳ cũng trao tặng tướng Hinh Huy chương Air Medal.

Khi tướng Nguyễn Văn Hinh mất, lễ tang được cử hành tại điện Invalides, nơi nước Pháp dát vàng con đường đưa hương hồn Hoàng đế Napoleon từ nơi lưu đầy trở về.

Trong cuộc đấu tay đôi với 'Ông trời con' Nguyễn Văn Hinh, Bà Nhu là người thắng cuộc.

Ngô Đình NhuNGUỒN HÌNH ẢNH,CAOPHONGPHAM@YMAIL.COM

Chụp lại hình ảnh,Bà Trần Lệ Xuân và ông Ngô Đình Nhu

Tình mẫu tử

Qua những bộc bạch của ông Quỳnh, tôi nhìn thấy chân dung về người đàn bà uy quyền một thời ở một khía cạnh mềm mại khác. Khía cạnh của tình mẫu tử và trái tim tìm đến với thiên nhiên:

"Căn hộ của mẹ tôi có hai ban công lớn. Song một ban công không thể ra ngoài được, vì mẹ tôi đã biến nó thành một khu vườn rất nhiều, rất nhiều khóm cây nho nhỏ và khóm hoa. Tôi nói với mẹ tôi : Maman, có nhiều cây quá thế này, thì làm sao mà bước ra được ban công ?

Mẹ tôi nói, con chẳng hiểu gì cả, con nghĩ thế nào khi mẹ nghiêng người ra ngoài thế này thật tuyệt vời làm sao. Mẹ rất thích như thế, chỉ cần một lối để ra tưới cây, thế là đủ.

Mẹ tôi cũng có một bể nước nuôi cá. Rất lớn, như thế này này. Thỉnh thoảng có con chết. Món quà quý nhất tặng cho mẹ tôi là kiếm mấy con cá khác để thay những con đã chết. Đó là cách sống êm đềm mẹ tôi chọn.

Mẹ dạy cho chúng tôi biết tự lập, tự mình lo lấy bản thân. Chính mẹ tôi cũng tự lập cho đến một năm trước khi qua đời. Hôm nào mẹ cũng đi bộ đi nhà thờ xa nhà đến một cây số. Rất tự lập và thích như thế..."

Về cuối đời, bà như muốn quên đi tất cả. Ông Ngô Đình Quỳnh kể cho tôi:

"Mẹ tôi rất cố gắng để không thổi lên nỗi căm hờn, không trút căm giận trong quá khứ của bà với những kẻ đã giết bác tôi và cha tôi, những kẻ đã làm điều ác với gia đình chúng tôi.Tôi nghĩ điều này rất khó khăn với mẹ tôi, song bà luôn luôn cố gắng.

Mỗi lần tôi đặt câu hỏi về Việt Nam, vì tôi không biết nhiều về Việt Nam, thì mẹ tôi giận dữ lắm, như tôi có lỗi khơi lại nỗi đau mà bà phải chịu đựng từng ấy thời gian. Trước phản ứng của mẹ tôi như vậy, tôi phải nói:

"-Thôi, thôi maman, mẹ ơi, mẹ ơi!!! Nếu maman không thích thì chúng ta không nói đến nữa."

Tôi hiểu rằng vì sao mẹ tôi không muốn quay lại quá khứ, vì điều căm hờn đó hành hạ bà. Mẹ tôi tuyệt đối không muốn truyền sự vật vã đó sang chúng tôi, nhưng bà không biết phải làm thế nào, hẳn chỉ bằng cách đó.

Thâm tâm bà chỉ muốn những suy nghĩ tiêu cực không tiêm nhiễm chúng tôi. Và mẹ tôi đã thành công trong việc này.

Tôi nghĩ rằng, cá nhân tôi cũng rất biết kiềm chế.

Tại vì thế, hay cũng nhờ cách ứng xử như thế của mẹ tôi, mà tôi không có những hành động hay suy nghĩ tiêu cực.Tôi thoát được những độc dược chẳng hạn như nỗi sợ, sự điên giận, sự căm thù, đeo đuổi trả thù, tất cả những thứ đại loại như vậy. Những điều nói trên không tồn tại trong tôi, kể cả sự ghen tuông tôi cũng không biết.

Đương nhiên, giống tất cả mọi người, đôi khi tôi cũng nổi giận. Song điều đó chỉ xẩy ra trong hai phút. Ngay sao đó tôi tự nhủ, tại sao mình lại giận dữ nhỉ ? Mình phải chế ngự điều đó và tôi vứt điều đó đi ngay.

Chụp lại hình ảnh,Bà Trần Lệ Xuân

Tôi không bao giờ để cảm xúc tiêu cực điều khiển tôi. Vì điều đó chẳng giúp ích gì cả. Đó là những trọng lực cản trở suy nghĩ, cản trở nhìn vấn đề rõ ràng, rành mạch, cản trở mình tiến lên phía trước. Tất cả điều đó tôi học được ở mẹ tôi, được thừa hưởng từ bà. "

Tôi trêu ông Quỳnh:

"-Vì thế nên ông không có nếp nhăn sư tử (nếp nhăn giữa trán, người Pháp gọi là nếp nhăn sư tử)?

Nét mặt vụt trở nên linh động, ông Quỳnh thoáng nụ cười nhẹ nhàng trả lời:

" Mẹ tôi nói với rằng, Quỳnh ạ! Con là người được thừa hưởng nước da của mẹ, phải biết giữ gìn để không có nếp nhăn trên khuôn mặt. Không được nước đến chân mới nhảy. Có nếp nhăn rồi thì không chữa được nữa đâu con ạ. Lúc đó có bôi kem gì cũng chỉ che giấu được chút xíu thôi, quá muộn rồi. Con nghe mẹ, phải tránh ngay từ đầu. Cau mày, nhíu trán sẽ sinh ra nét nhăn. Phải tránh điều đó, đừng cau mày, cau trán. Phải dưỡng da bằng cách bôi kem. Phải tránh ra nắng. Tôi nghe lời khuyên của mẹ tôi về tất cả các mặt, trừ chuyện bôi kem. Để giữ gìn cơ thể, tôi luyện võ. Hồi trẻ, tôi tập đến 13 giờ một tuần. Võ karaté. Tôi bắt đầu tập khá muộn, vào độ 18 tuổi. Nhưng tôi thấy ham ngay. "

Người mẹ ấy đã đi qua cái phù du của danh lợi, cái phi lý của tranh chấp để giác ngộ cho người con trai út nét đẹp thuần lương trên khuôn mặt, dạy con chế ngự tình cảm để giữ cái thuần hậu, xa lánh dữ dằn của một con sư tử?

Còn quá nhiều điều chúng ta chưa được biết về người mẹ không muốn đứa con có nét uy quyền của mãnh thú.

Bài viết cho BBC News Tiếng Việt dựa trên cuộc phỏng vấn video của nhà báo Phạm Cao Phong thực hiện tại Brussels, Vương quốc Bỉ với ông Ngô Đình Quỳnh, tháng 12/2022.

-----------------------------------

Bà Trần Lệ Xuân qua đời tại Ý

BBC đưa tin bà Trần Lệ Xuân - vợ của ông Ngô Đình Nhu, cố vấn chính quyền ở miền nam Việt Nam trước giải phóng 1975 - đã qua đời lúc 2g sáng 24-4-2011 tại một bệnh viện ở Rome (Ý), hưởng thọ 87 tuổi.

Bà Trần Lệ Xuân sinh năm 1924 tại Hà Nội. Thân mẫu của bà là cháu ngoại của vua Đồng Khánh và em họ của vua Bảo Đại - vị vua cuối cùng của triều Nguyễn.

Thân phụ của bà là luật sư Trần Văn Chương, người từng giữ chức đại sứ chính quyền Sài Gòn tại Hoa Kỳ.

Năm 1943, bà kết hôn với ông Ngô Đình Nhu. Ông Ngô Đình Nhu là em trai và là cố vấn cho nhà lãnh đạo chính quyền Sài Gòn giai đoạn 1955 - 1963 là ông Ngô Đình Diệm, vì vậy bà Trần Lệ Xuân thường được gọi là “bà cố vấn”.

Bà Trần Lệ Xuân và con gái Ngô Đình Lệ Thủy trên bìa tạp chí Life ngày 11-10-1963

“Với các phát biểu và hành động thẳng thừng, nhiều khi bị chỉ trích là bất cẩn và quá khích, bà bị cáo buộc "lộng quyền", và có người cho rằng đã góp phần làm tăng sự bất mãn đối với chính quyền Ngô Đình Diệm, dẫn tới cuộc đảo chính ngày 1-11-1963”, BBC viết.

Khi xảy ra đảo chính dẫn đến cái chết của anh em ông Ngô Đình Diệm - Ngô Đình Nhu, bà Trần Lệ Xuân và trưởng nữ của bà là Ngô Đình Lệ Thủy đang ở nước ngoài.

Ông bà Ngô Đình Nhu có bốn người con, hai trai, hai gái. Ngô Đình Lệ Thủy qua đời vì tai nạn giao thông năm 1968 tại Pháp.

Bà Trần Lệ Xuân - thường gọi là bà Ngô Đình Nhu - còn là người khởi xướng chiếc áo dài cổ thuyền, khoét sâu (nhiều người gọi là "áo dài Trần Lệ Xuân"), tạo ra phong trào thời trang mới mặc áo dài hở cổ thời đó và cũng gặp không ít sự đả kích.

Những năm cuối đời, bà sống tại Rome, Ý.