LA THOẠI TÂN THUỞ TRAI TÂN BÊN CẠNH KIM CƯƠNG VÀ THẨM THÚY HẰNG TRONG “ĐÒ CHIỀU” (LÊ QUANG THANH TÂM)

 

LA THOẠI TÂN THUỞ TRAI TÂN BÊN CẠNH KIM CƯƠNG VÀ THẨM THÚY HẰNG TRONG “ĐÒ CHIỀU”

Trên nền giai điệu ca khúc “Đò Chiều” nhẹ nhàng, sâu lắng như tiếng ru của dòng sông tình yêu, bộ phim cùng tên đã để lại trong lòng khán giả một câu chuyện tình đầy ngang trái, nơi những rung động đầu đời, những lựa chọn và những cuộc chia ly đan xen như một định mệnh của “lỡ bước sang ngang”.

Trong phim, La Thoại Tân vào vai Lam Sinh, một chàng họa sỹ trẻ mang vẻ ngoài thư sinh, hiền lành nhưng đứng giữa những giằng co của tình yêu. Bên cạnh anh là hai bóng hồng nổi bật của điện ảnh miền Nam thời kỳ vàng son: Kim Cương trong vẻ đẹp dịu dàng, đằm thắm của một người con gái giàu tình cảm và Thẩm Thúy Hằng với nét kiêu sa, rực rỡ của một giai nhân đang ở thời kỳ đẹp nhất của tuổi thanh xuân.

Bộ phim đen trắng “Đò Chiều” do Hãng phim Mỹ Vân thực hiện vào đầu thập niên 1960 không chỉ là một câu chuyện tình trên màn ảnh, mà còn là những thước phim quý ghi lại hình ảnh tuổi thanh xuân của ba tên tuổi lớn của nghệ thuật miền Nam: La Thoại Tân, Kim Cương và Thẩm Thúy Hằng.

Những khung hình trong phim đưa người xem trở về một thời kỳ mà điện ảnh Việt Nam còn mang vẻ đẹp mộc mạc, tinh tế. Khi ấy, La Thoại Tân đang ở độ tuổi sung sức với phong thái lịch lãm, nụ cười hiền và lối diễn xuất tự nhiên. Ông là một trong những gương mặt nghệ sỹ đa tài, thành công ở cả điện ảnh, sân khấu kịch và lĩnh vực hài kịch.

Đứng cạnh La Thoại Tân là Kim Cương, người nghệ sỹ tài hoa được yêu mến bởi vẻ đẹp nền nã cùng chiều sâu trong diễn xuất. Với ánh mắt giàu cảm xúc, Kim Cương luôn tạo nên những nhân vật có số phận, khiến khán giả dễ dàng đồng cảm.

Còn Thẩm Thúy Hằng, khi ấy là một trong những minh tinh sáng giá nhất của màn ảnh Việt, xuất hiện với vẻ đẹp kiêu sa, quyến rũ. Nhan sắc của bà từng được xem là biểu tượng của điện ảnh miền Nam thập niên 1960, góp phần đưa tên tuổi phim Việt đến với công chúng trong và ngoài nước.

Ba nhân vật trong “Đò Chiều” tạo nên một bức tranh tình yêu nhiều day dứt, nhưng phía sau câu chuyện ấy là hình ảnh của một thế hệ nghệ sỹ tài danh đã làm nên thời kỳ rực rỡ của điện ảnh Việt Nam. Những thước phim đen trắng ngày ấy, dù đã trải qua nhiều thập niên, vẫn giữ nguyên sức hấp dẫn bởi vẻ đẹp của con người, của thời trang, của phong cách sống và đặc biệt là nét duyên dáng rất riêng của nghệ thuật Sài Gòn một thời.

Nhìn lại những hình ảnh La Thoại Tân, Kim Cương và Thẩm Thúy Hằng trong “Đò Chiều”, khán giả hôm nay không chỉ gặp lại một câu chuyện tình trên màn bạc, mà còn được gặp lại tuổi trẻ của những nghệ sỹ đã trở thành một phần ký ức đẹp của nền điện ảnh Việt Nam. Đó là những gương mặt của một thời vàng son, nơi mỗi ánh mắt, nụ cười và từng khuôn hình đều lưu giữ một giá trị khó phai mờ theo năm tháng.

Lê Quang Thanh Tâm

#Thamthuyhang #Lathoaitan #Kimcuong #Dienanh

THẾ LÀ ẢNH ĐẾ Á CHÂU NĂM 1974 ĐÃ ĐI GẶP ẢNH HẬU Á CHÂU NĂM 1974 (LÊ QUANG THANH TÂM)

 

THẾ LÀ ẢNH ĐẾ Á CHÂU NĂM 1974 ĐÃ ĐI GẶP ẢNH HẬU Á CHÂU NĂM 1974

Ngôi sao điện ảnh Hong Kong (Trung Quốc) Trần Quang Thái vừa ra đi về cõi vĩnh hằng ở tuổi 80, khép lại một chương rất đẹp của thế hệ minh tinh võ hiệp lừng lẫy thập niên 1970.

Trần Quang Thái (Chen Kuan Tai, tên Hoa: Trần Quán Thái/陳觀泰), ngôi sao võ thuật nổi tiếng của điện ảnh Hong Kong (Trung Quốc), qua đời sáng 2/9/2026, hưởng thọ 80 tuổi. Ngày 24 tháng 9 này mới là ngày kỷ niệm sinh nhật của ông. Nguyên nhân ban đầu được nói là nghi xuất huyết não.

Đọc tin ông mất, tôi chợt nhớ đến một sự trùng hợp rất đặc biệt của điện ảnh châu Á.

Năm 1974, tại Liên hoan phim Châu Á - Thái Bình Dương, Trần Quang Thái được trao danh hiệu Ảnh Đế, còn minh tinh Thẩm Thúy Hằng của Việt Nam được vinh danh Ảnh Hậu. Hai ngôi sao, hai nền điện ảnh, nhưng cùng đứng trên bục vinh quang của điện ảnh châu Á trong cùng một năm.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, giờ đây cả hai đều đã rời xa cõi tạm.

Một điều khiến tôi càng bâng khuâng hơn là sự trùng hợp của thời gian. Thẩm Thúy Hằng từ giã cuộc đời vào tháng 9 năm 2022. Và đúng vào những ngày đầu tháng 9 năm nay, Trần Quang Thái cũng lặng lẽ ra đi.

Thế hệ vàng của Liên hoan phim Châu Á - Thái Bình Dương năm 1974 giờ đã dần khép lại. Những người từng làm nên một thời huy hoàng của màn bạc châu Á lần lượt rời sân khấu cuộc đời, chỉ còn những bộ phim và những tấm ảnh lưu giữ mãi thanh xuân của họ.

Vĩnh biệt Trần Quang Thái. Và cũng là một lời tưởng nhớ đến Thẩm Thúy Hằng, Ảnh Hậu Á Châu năm nào.

Lê Quang Thanh Tâm

NHỚ VỀ THẨM THÚY HẰNG, TRẦN QUANG, BẠCH TUYẾT TRONG PHIM NHƯ HẠT MƯA SA (1971)/ LÊ QUANG THANH TÂM.

 

NHỚ VỀ THẨM THÚY HẰNG, TRẦN QUANG, BẠCH TUYẾT TRONG PHIM NHƯ HẠT MƯA SA (1971)

Năm 1990, khi vừa rời ghế trung học để bước vào giảng đường đại học, tôi cũng bắt đầu nuôi giấc mơ trở thành diễn viên. Ngày ấy, cơ hội được đóng phim hiếm hoi lắm. Tôi và nhóm bạn thường ghé quán kem, cà phê của Má Năm. Mỗi lần thấy anh Lê Tuấn Anh hay anh Ngọc Sơn đến quán trên đường Điện Biên Phủ, tôi lại tìm dịp đến trò chuyện, chỉ để nghe thêm vài câu chuyện về điện ảnh. Chỉ bấy nhiêu thôi cũng đủ khiến một chàng trai mê phim như tôi thấy hạnh phúc.

Một hôm, một người bạn trong nhóm có người thân với gia đình đạo diễn Bùi Sơn Duân, mang từ Úc về một cuộn băng VHS gốc của bộ phim Như Hạt Mưa Sa. Bạn tôi còn cẩn thận xách cả đầu máy video đến quán Má Năm. Thế là cả nhóm xúm lại, háo hức ngồi xem.

Đó là lần đầu tiên tôi được xem một cuộn băng gốc của một bộ phim Việt Nam trước năm 1975. Bản phim đen trắng nhưng sắc nét và đẹp đến ngỡ ngàng.

Bộ phim mở đầu bằng giọng ca trong trẻo của cô Hoàng Oanh thời còn trẻ. Trên màn ảnh hiện lên cảnh Trần Quang và Bạch Tuyết tình tứ ôm nhau bước đi trong cơn mưa đêm của một con hẻm Sài Gòn. Xa xa là bóng dáng Thẩm Thúy Hằng lúc ẩn, lúc hiện, rồi máy quay cận cảnh gương mặt cùng mái tóc đẫm nước mưa của cô.

Trời ơi! Một nhan sắc tuyệt trần, diễm lệ!

Tôi ngẩn ngơ trước vẻ đẹp của cô Thẩm Thúy Hằng từ chính khoảnh khắc ấy.

Trên nền khung cảnh mưa đêm Sài Gòn, tiếng hát của cô Hoàng Oanh vẫn vang lên da diết:

"Thân em như hạt mưa, như hạt mưa sa vào đời..."

Cả nhóm chúng tôi say sưa xem hết cuộn băng. Tôi nhớ mãi vẻ đẹp của cô Thẩm Thúy Hằng khi hóa thân vào hai nhân vật khác biệt; nhớ phong thái diễn xuất rất kiểu cách nhưng tự nhiên và trầm tĩnh của chú Trần Quang; nhớ nét độc ác đầy nội tâm của chú Đoàn Châu Mậu; và đặc biệt là lối diễn chân thật, tự nhiên đến mức "như không diễn" của Bạch Tuyết trong từng cảnh buồn, vui, yêu thương hay đau khổ. Trên phim ảnh, cô Bạch Tuyết hoàn toàn không mang dáng dấp của một nghệ sỹ cải lương, mà là một diễn viên điện ảnh thực thụ. Có lẽ vì thế mà danh xưng "Cải lương Chi Bảo" dành cho Bạch Tuyết càng trở nên xứng đáng.

Như Hạt Mưa Sa là bộ phim truyện đen trắng được chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của cố nhà văn Ngọc Linh, do Việt Ảnh Film sản xuất vào năm 1971, dưới sự đạo diễn của Bùi Sơn Duân.

Trong phim, Bạch Tuyết đảm nhận vai cô đào Dã Lan, đóng cặp với Trần Quang trong vai họa sĩ Thuyên. Thẩm Thúy Hằng vào hai vai chị em song sinh Yến và Dung. Bên cạnh đó còn có sự tham gia của Đoàn Châu Mậu, Tony Hiếu, Tùng Lâm cùng nhiều diễn viên khác.

Câu chuyện kể về những cuộc gặp gỡ tưởng như ngẫu nhiên nhưng lại làm thay đổi số phận của nhiều con người.

Vì yêu Yến, người yêu của cô đã bị tay chân của tên trùm buôn lậu là lão Hanh sát hại. Trốn chạy khỏi sự truy đuổi của lão Hanh, Yến tình cờ lánh vào nhà của họa sĩ Thuyên. Sự xuất hiện bất ngờ ấy khiến Dã Lan, người yêu của Thuyên, nhiều phen ghen tuông.

Trong lúc lão Hanh dẫn đàn em đến để giết người đã che giấu Yến, lão bất ngờ nhận ra Thuyên chính là người con trai thất lạc suốt hai mươi năm của mình. Nhưng cũng đúng vào khoảnh khắc ấy, cảnh sát ập đến và bắn chết lão.

Sau tất cả, Yến lặng lẽ rời khỏi nhà Thuyên để trả lại hạnh phúc cho Dã Lan. Chỉ đến khi cô đi rồi, Thuyên mới nhận ra trái tim mình đã dành trọn cho Yến. Anh lặng lẽ lên đường tìm kiếm cô.

Một cái kết bỏ ngỏ, để lại trong lòng người xem nhiều day dứt.

Ít ai biết rằng, để thực hiện những cảnh hai chị em song sinh của Thẩm Thúy Hằng xuất hiện cùng lúc trên màn ảnh, đoàn phim đã nhờ nghệ sĩ Bạch Lan Thanh đóng thế phần lưng trong những khuôn hình hai nhân vật đối diện và trò chuyện trực tiếp với nhau. Đó là một giải pháp kỹ thuật đơn giản nhưng rất hiệu quả của điện ảnh Việt Nam thời bấy giờ.

Đằng sau Như Hạt Mưa Sa còn là một câu chuyện đáng trân trọng về những người làm nghề.

Để có kinh phí sản xuất bộ phim, gia đình đạo diễn Bùi Sơn Duân đã phải kêu gọi bạn bè góp vốn, thậm chí cầm cố nhà cửa, đất đai để vay ngân hàng.

Riêng Thẩm Thúy Hằng, khi ấy là nữ minh tinh có mức thù lao thuộc hàng cao nhất điện ảnh miền Nam, khoảng hơn một triệu đồng cho mỗi bộ phim, đã quyết định đồng hành cùng đoàn phim bằng một nghĩa cử đầy tình nghĩa. Cô chấp nhận "đóng trước, trả sau", nghĩa là chỉ nhận đủ thù lao nếu phim đạt doanh thu như mong muốn. Đó không chỉ là sự hỗ trợ về tài chính mà còn là sự sẻ chia dành cho những người tâm huyết với điện ảnh.

Đến hôm nay, bản phim đen trắng này vẫn được gia đình đạo diễn Bùi Sơn Duân gìn giữ. Trước đây, Trung tâm Băng nhạc Phương Dung tại Úc là đơn vị phát hành bộ phim dưới dạng băng VHS.

Tiếc rằng, theo dòng thời gian, khi tôi số hóa và đăng bộ phim lên kênh YouTube để nhiều người cùng thưởng thức, cuộn băng đã bị từ hóa. Nhiều phân đoạn xuất hiện sọc nhiễu, hình ảnh nhòe mờ và mất chi tiết. Mỗi lần xem lại, tôi đều thấy tiếc nuối.

Giá như ở đâu đó vẫn còn một khán giả hoặc một nhà sưu tầm đang lưu giữ bản VHS gốc do Trung tâm Phương Dung phát hành tại Úc, thì đó sẽ là một món quà vô giá đối với những người yêu điện ảnh Việt Nam. Biết đâu, từ bản phim ấy, một ngày nào đó chúng ta sẽ có cơ hội phục hồi Như Hạt Mưa Sa gần với chất lượng nguyên bản nhất, để vẻ đẹp thời thanh xuân của Thẩm Thúy Hằng, Trần Quang, Bạch Tuyết cùng cả một thời kỳ vàng son của điện ảnh xưa lại được sống dậy trọn vẹn trên màn ảnh.

Lê Quang Thanh Tâm

#Thamthuyhang #Tranquang #Bachtuyet #Nhuhatmuasa

ELIZABETH TAYLOR GIA ĐÌNH & SỰ THÀNH CÔNG ĐIỆN ẢNH (SHARE FB MỸ LAN PHAM)

 

Phía sau hào quang của Elizabeth Taylor là một gia đình luôn tin tưởng và chở che bà

Elizabeth Taylor trong bức ảnh chụp cùng anh trai Howard Taylor năm 1937 khi còn là một cô bé. Vào thời điểm ấy, không ai có thể hình dung rằng cô bé nhỏ nhắn này sau này sẽ trở thành một trong những minh tinh vĩ đại nhất lịch sử Hollywood.

Elizabeth sinh ra trong một gia đình mà nghệ thuật và sự sáng tạo là một phần không thể thiếu của cuộc sống.

Cha mẹ bà, Sara Sothern và Francis Lenn Taylor, là người Mỹ sinh sống tại London khi Elizabeth chào đời. Francis là một nhà buôn tranh nghệ thuật thành đạt, còn Sara từng là diễn viên trước khi quyết định từ bỏ sân khấu để chăm lo cho gia đình.

Tuy nhiên, niềm đam mê nghệ thuật trong bà chưa bao giờ tắt.

Chính tình yêu ấy đã âm thầm nuôi dưỡng những ước mơ đầu tiên của Elizabeth trên con đường diễn xuất.

Howard Taylor, anh trai hơn Elizabeth ba tuổi, luôn có mối gắn bó đặc biệt với em gái mình trong suốt cuộc đời.

Không giống Elizabeth, Howard chưa bao giờ tìm kiếm ánh đèn sân khấu. Dù vậy, ông vẫn luôn là một trong những chỗ dựa vững chắc nhất của em gái.

Hai anh em lớn lên giữa những bức tranh, các nghệ sĩ và những cuộc trò chuyện về sân khấu cũng như điện ảnh.

Phòng trưng bày nghệ thuật của người cha thường xuyên đón tiếp nhiều nghệ sĩ nổi tiếng, còn tình yêu dành cho nghề diễn của người mẹ đã mang đến nguồn cảm hứng bất tận trong ngôi nhà của họ.

Rồi lịch sử đã làm thay đổi tất cả.

Khi chiến tranh ở châu Âu cận kề vào năm 1939, gia đình Taylor chuyển đến Los Angeles.

Chính quyết định này đã thay đổi tương lai của Elizabeth.

Được mẹ khuyến khích, cô bắt đầu tham gia các buổi thử vai tại Hollywood. Đôi mắt màu tím hiếm có cùng năng khiếu diễn xuất bẩm sinh nhanh chóng thu hút sự chú ý của các đạo diễn tuyển vai.

Năm mười tuổi, Elizabeth có vai diễn điện ảnh đầu tiên trong bộ phim There’s One Born Every Minute.

Đó mới chỉ là sự khởi đầu.

Khi danh tiếng của Elizabeth ngày càng lớn, gia đình vẫn luôn là điểm tựa vững vàng nhất của bà.

Francis tiếp tục công việc kinh doanh nghệ thuật tại California, còn Sara tận tâm dẫn dắt những bước đi đầu tiên trong sự nghiệp của con gái, đồng thời âm thầm bảo vệ quyền lợi của bà phía sau hậu trường.

Howard lựa chọn cuộc sống kín tiếng, tránh xa sự chú ý của công chúng, dù đôi khi vẫn xuất hiện cùng em gái trong những dịp đặc biệt.

Elizabeth chưa bao giờ quên những người đã góp phần tạo nên con người mình.

Bà nhiều lần khẳng định rằng chính mẹ đã dạy bà tính kỷ luật, sự chuyên nghiệp và cách vượt qua những áp lực khắc nghiệt của Hollywood.

Năm tháng mang đến cả vinh quang lẫn mất mát.

Francis qua đời năm 1968, khiến tình cảm giữa Elizabeth và mẹ càng trở nên gắn bó hơn. Sara sống đủ lâu để chứng kiến sự nghiệp huy hoàng của con gái trước khi qua đời vào năm 1994, hưởng thọ 99 tuổi.

Howard vẫn luôn ở bên Elizabeth cho đến khi bà qua đời vào năm 2011.

Đằng sau một trong những ngôi sao vĩ đại nhất của Hollywood không chỉ là tài năng thiên bẩm, mà còn là một gia đình luôn yêu thương, tin tưởng và âm thầm nâng đỡ bà trên từng chặng đường của cuộc đời.

#ElizabethTaylor #Hollywood #ĐiệnẢnhKinhĐiển #MinhTinhHollywood #GiaĐình #TruyềnCảmHứng #LịchSửĐiệnẢnh #MyLanPham

"MỘT Ổ BÁNH MÌ TRONG TRỜI TUYẾT"

 PHIM TUYỆT VỜI:

 "MỘT Ổ BÁNH MÌ TRONG TRỜI TUYẾT"

https://www.youtube.com/shorts/bJXo3nu9ujA

ALAIN DELON TỪ LÊU LỎNG THÀNH TÀI TỬ THẾ GIỚI (ĐINH YÊN THẢO)

 ALAIN DELON từ lêu lổng thành tài tử thế giới

 

 

Alain Delon đón sinh nhật thứ 20 của mình trong tù. Tại Sài Gòn. Bốn năm phục vụ trong Hải quân Pháp tại Đông Dương, chính xác hơn là tại Việt Nam, ông ở tù hết 11 tháng trong vài vụ vô kỷ luật khác nhau.

 

Đây là thời gian ông bắt đầu chiêm nghiệm và làm lại cuộc đời

để trở thành một trong những nam tài tử Pháp nổi tiếng nhất

thế giới

 

Sinh năm 1935 tại ngoại ô Paris, năm lên 4 tuổi, cha mẹ ông ly dị và ông được một gia đình nhận làm con nuôi. Đây là vết

sẹo tuổi thơ đầu tiên của Alain Delon. Để rồi sau này được luân phiên về lại với cha và mẹ ruột đã lập gia đình riêng, Alain Delon lớn lên trong sự ngỗ nghịch, nổi loạn vì thiếu sự chăm sóc và yêu thương của cha mẹ từ nhỏ.

 

Đánh lộn, trốn học, trộm cắp, bia rượu, thậm chí cả băng đảng... đó là tuổi thiếu niên của Alain Delon. Năm 17 tuổi, ông tình nguyện nhập ngũ và được đưa sang Việt Nam. Ông tham dự trận Điện Biên Phủ và sau đó được đưa về đóng tại Sài Gòn, cho đến ngày bị tù và trục xuất khỏi quân ngũ, về lại Pháp.

 

Đẹp trai, nam tính cộng thêm kinh nghiệm băng đảng lẫn súng đạn, quân đội, Alain Delon được mệnh danh là "Brigitte

Bardot cánh đàn ông", vì Brigitte Bardot lớn hơn ông một tuổi và đã nổi tiếng là một nữ minh tinh quyến rũ nhất của Pháp khi Alain Delon bước vào làng điện ảnh.

 

Bộ phim đầu tiên của Alain Delon là một phim về băng đảng ông được tham gia vào năm 1957 và bắt đầu dẫn ông vào

sự nghiệp điện ảnh. Câu chuyện còn lại là gần cả trăm phim lớn nhỏ, đưa tên tuổi ông trở thành một biểu tượng lừng lẫy

của điện ảnh Pháp và vượt ra khỏi biên giới nước Pháp từ thập niên 60s. Khán giả yêu thích Alain Delon không chỉ vì nét điển trai của ông mà phong thái lịch lãm, sức cuốn hút đầy ma lực qua những vai diễn của ông.

 

Báo chí thế giới tuần rồi đăng tin Alain Delon vừa qua đời ở tuổi 88 sau vài năm bệnh tật. Ngôi sao điện ảnh thế giới cuối

cùng đã giã từ người hâm mộ, để lại vô số vai diễn và những bộ phim để đời của ông.

 

Tổng Thống Pháp

Emmanuel Macron viết phân ưu trên mạng Twitter cũ ngay sau khi nhận được tin ông qua đời rằng, "Alain Delon đã đóng những vai diễn "huyền thoại" và khiến cả thế giới phải mơ ước.

Phim tình cảm, phim đại chúng cho đến phim điệp viên, Alain còn hơn ả một ngôi sao điện ảnh mà ông còn là một tượng

đài của nước Pháp". Còn Brigitte Bardot thì viết rằng, "sự ra đi của Alain Delon là khoảng trống lớn mà không có gì và không ai có thể thay thế".

 

Câu chuyện của Alain Delon đã có thể khác đi nhưng những thay đổi ở tuổi 20 đã đưa ông trở thành một tên tuổi thế giới, đặc biệt là với người hâm mộ điện ảnh Việt Nam của một thời quá vãng.

 

ĐINH YÊN THẢO.

NGHỆ SĨ TÙNG LÂM DANH HÀI CUỐI CÙNG CỦA MIỀN NAM YÊU DẤU (TUẤN KHANH)

 Nghệ sĩ Tùng Lâm (file photo)

 

Tháng Tám 2023, nghe tin nghệ sĩ Tùng Lâm lại đau. Từ 10 năm nay, các chứng bệnh trong người của ông cứ thay nhau làm khó tuổi già khiến nghệ sĩ lẫy lừng từng làm cho Việt Nam cười ngả nghiêng giờ đây không thể nở nổi một nụ cười. Ông cứ im lặng gượng chịu những cơn đau ập đến qua từng ngụm nước. Saigon Nhỏ vừa có cuộc viếng thăm và chia sẻ với gia đình trong ngôi nhà nhỏ ở đường Ngô Tùng Châu (nay là đường Nguyễn Văn Đậu), quận Phú Nhuận.

 

Năm sau, theo đúng trên khai sanh, nghệ sĩ Tùng Lâm bước vào tuổi 90, và là danh hài cuối cùng trong những gương mặt tài danh của nền sân khấu-kịch nghệ Việt Nam Cộng Hòa còn sót lại. Những tên tuổi, và là bạn bè thân thiết với ông, như Khả Năng, Phi Thoàn, Xuân Phát, La Thoại Tân… đều đã rời trần thế ra đi từ lâu.

 

Có lần, lúc còn khỏe, nhắc về những người bạn và thời oanh liệt trên sân khấu, nghệ sĩ Tùng Lâm nói trong giọt nước mắt chực rớt xuống “Mấy người đó bỏ tui đi hết rồi. Có lúc ngủ nằm mơ thấy họ ngồi với nhau cười nói, rồi quay qua hỏi tôi là ‘sao lâu quá chưa thấy lên đây?’, tôi giật mình ngồi dậy mà bần thần, vì không biết lúc nào đến lượt mình”.

 

Nghệ sĩ Tùng Lâm sinh Tháng Ba 1934 tại Sài Gòn, trên giấy khai sinh lúc đó còn ghi là Liên Bang Đông Dương. Ông gốc người Hoa, tên thật là Lâm Ngươn Phẩm. Tuy là người Hoa truyền đời, nhưng đến đời ông, thì không còn biết đọc, biết nói tiếng Hoa nữa, và yêu thương Sài Gòn như quê hương duy nhất của mình.

 

Nghệ sĩ Tùng Lâm, 1950 (file photo)

 

Gia đình nghệ sĩ Tùng Lâm là dòng dõi trọng chữ nghĩa. Tất cả 10 anh chị em của ông đều được đi học và khuyến khích làm người trí thức. Ba của ông làm nghề luật sư và nghiêm khắc trong việc giáo dục con cái. Dòng họ Lâm Ngươn tỏa đi khắp nơi sau năm 1975, trong đó có người chú là ông Lâm Ngươn Tánh (1928-2018) là Thiếu tướng Hải quân của Quân lực Việt Nam Cộng Hòa. Ông Tánh cũng là người tham gia cuộc hải chiến Hoàng Sa chống Trung Cộng trên cương vị Phó Tư lệnh Hải quân kiêm Tư lệnh chiến dịch.

 

Do gia đình nề nếp nên thú ham mê sân khấu từ nhỏ của ông Tùng Lâm bị ba ông cấm tiệt, không cho tập tuồng diễn trò. Chỉ có anh chị là thương, giấu ba, để đứa em út ca hát. Thậm chí người chị thứ chín còn bí mật rèn luyện ông đánh đàn mandolin, mà người cha sau này bất ngờ khi thấy ông cầm đờn biểu diễn.

Năm 1948, thấy có cuộc thi hát của Đài Pháp Á, tuyển lựa giọng ca thiếu niên, ông Tùng Lâm quyết đi thi và được anh chị theo bí mật cổ vũ. Sau khi đoạt giải nhất với bài An Phú Đông, ông dè dặt báo tin cho ba mình biết. Mới đầu người cha giận định đánh đòn vì thấy con cứ đi theo nghề đờn ca hát xướng, nhưng rồi khi biết ông Tùng Lâm đoạt giải nhất thì đành thở dài, cho theo số phận. Bà Thu Trang, người vợ sau này của ông kể rằng, chỉ từ khi đoạt giải thi hát, ông mới chính thức tập hát, tập trình diễn ở nhà, chứ trước đó, toàn trốn ra đồng để tập hát, sợ bị la.

 

Tới năm 1952, ông lại chiếm giải nhất trong cuộc thi tuyển ca sĩ cho Đài Sài Gòn với bài Tiếng dân chài của tác giả Phạm Đình Chương. Từ đó, ông mới chọn nghệ danh là Tùng Lâm.

Ít ai biết là nghệ sĩ Tùng Lâm từng có ban tam ca, cùng với nghệ sĩ Vân Hùng và nhạc sĩ Lam Phương. Ông Lam Phương lúc đó tập tành sáng tác nhưng chưa ra mắt tác phẩm mà chỉ nhập cuộc sân khấu bằng trình diễn. Cả ba ông hát cũng ăn khách, nhưng ông Tùng Lâm nhìn lại mình, nhận ra rằng với vóc dáng không cao ráo và cũng không đẹp trai như các tài tử lúc bấy giờ nên ông nghĩ mình cần tìm ra một con đường riêng và cuối cùng xin nghỉ.

 

Tùng Lâm – Túy Hồng – Xuân Phát – Vân Hùng (file photo)

 

Từ đó, sự nghiệp của danh hài có chiều cao chưa tới 1m55, nhỏ con, lanh lợi và có lối diễn xuất duyên dáng với cái môi trề bắt đầu cuộc chinh phục khán giả miền Nam. Bằng sáng tạo, với các câu chuyện thú vị hài hước của thể loại Standup Comedy, pha trộn một số tiểu xảo sân khấu, cái tên Tùng Lâm rực sáng ở các sân khấu miền Nam. Đến giữa năm 1958, trong một đại nhạc hội có tên “Minh tinh – Quái kiệt” tổ chức trong khuôn viên Dinh toàn quyền Norodom, nghệ sĩ Tùng Lâm được chính thức quảng cáo với biệt hiệu Tiểu quái kiệt Tùng Lâm.

Tại sao là Tiểu quái kiệt? Theo lời nghệ sĩ Tùng Lâm, quái kiệt thật sự của sân khấu Việt Nam, có thể nói cho đến bây giờ, chỉ có duy nhất là nghệ sĩ Trần Văn Trạch (1924-1994), em của nhạc sĩ Trần Văn Khê (1921-2015). Giai đoạn thuở nhỏ lúc còn lang thang ở các gánh hát, ông có đi theo học nghề nghệ sĩ Trần Văn Trạch. Ông học được từ ông thầy này rất nhiều ngón nghề. Sự nghiệp phát triển mãi đến về sau vẫn có nhiều thứ ông rút tỉa từ những bài diễn của nghệ sĩ Trần Văn Trạch. Đặc biệt trong loạt chương trình Tiếu Vương Hội phát trên truyền hình và ghi âm, những kiểu gây cười bằng cách bắt chước các loại âm thanh, tiếng động cũng từ ông thầy Trần Văn Trạch.

Là người luôn có nhiều sáng kiến trình diễn, nghệ sĩ Tùng Lâm đứng ra tổ chức các đại hội tiếu lâm hài hước (theo cách nói của ông), quy tụ nhiều cây hài hàng đầu Việt Nam cùng tham gia, tạo ra cơn sốt với khán giả. Đi cùng sự phát triển xã hội dân chủ ở Việt Nam từ thời Đệ nhất sang Đệ nhị Cộng Hòa, các tiết mục biểu diễn của nghệ sĩ Tùng Lâm ngày càng đi vào đời sống với các câu chuyện, ngôn từ châm biếm xã hội, phê phán đời sống. Không chỉ sân khấu, vào lúc truyền hình ở miền Nam phát triển, nghệ sĩ Tùng Lâm được mời tổ chức các tiết mục trình diễn thường xuyên trên đài, ghi âm kịch hài, đóng phim, đi biểu diễn ca nhạc… Gần như lĩnh vực nào ông cũng tham gia và được tán thưởng.

“Thời đó, ổng làm ra tiền ghê lắm. Sau mỗi lần đi diễn, hay đóng phim là ôm bao tiền về đổ vô tủ gạc-măng-rê (garde-manger), không đếm nổi. Rồi đi chơi hay đánh bài, ông cứ xách cái Samsonite, ém tiền vô cho chặt rồi mang đi”. Bà Trang kể, “Thời đó đâu có ai nghĩ sẽ tới ngày 30 Tháng Tư, nên có tiền thì cứ xài thôi”.

 

Trong thời kỳ miền Nam sản xuất phim màu và màn ảnh đại vĩ tuyến, nghệ sĩ Tùng Lâm tham gia cùng các bạn diễn Khả Năng, Thanh Việt và La Thoại Tân trong bộ phim Tứ quái Sài Gòn. Đây là một trong những bộ phim được báo chí Philippines, Nhật Bản, Hong Kong nhắc tới như một hiện tượng. Theo tâm tình của Châu Tinh Trì, vào lúc thực hiện phim Đội bóng Thiếu Lâm (2001), các “miếng” diễn hài của các danh hài Việt trong phim này được Châu Tinh Trì nghiên cứu rất kỹ, đặc biệt là kiểu diễn của nghệ sĩ Tùng Lâm, để áp dụng trong trường đoạn trên sân bóng.

 

30 Tháng Tư 1975 là cột mốc khó quên với tất cả nghệ sĩ miền Nam. Với ông Tùng Lâm, đó cũng là lúc ông không thể tự nhiên lên sân khấu được. Dù được miễn quân dịch Việt Nam Cộng Hòa do một lần đi diễn thời thanh niên, ông bị xe quẹt làm gãy tay, nhưng không có nghĩa là ông thoát khỏi danh sách lớp văn nghệ sĩ cần bị kiểm soát. Bạn thân của ông, danh hài Thanh Hoài, làm nhân viên Cục Xây dựng Nông thôn – một cơ quan mà chính quyền mới vô cùng không thích – bị ngừng diễn hoàn toàn, cho đến khi qua đời vào năm 2014 ở Sài Gòn. Lý do là kịch bản hài khi lên sân khấu, khó kiểm soát hơn ca nhạc hay văn chương, và hơn nữa, hài luôn rơi vào tình huống bị xét nét bởi ngụ ngôn và các câu ẩn dụ. Xã hội lúc đó căng thẳng và không biết đùa.

 

 

Nghệ sĩ Tùng Lâm, thời biểu diễn sau 1975 (file photo)

 

Nhờ người quen giới thiệu, từ năm 1983, ông về miền Tây, Hậu Giang để tham gia vào đoàn trình diễn của tỉnh. Thấy ông giỏi quản lý, quen biết nghệ sĩ và biết tổ chức chương trình, phía đoàn hát giao cho ông chức Phó đoàn, tức làm hết mọi việc, thay cho lãnh đạo. “Hầu hết nghệ sĩ cũ (trước năm 1975) phải chịu thôi. Mình đã nhất định theo nghề thì dù là cực khổ cách mấy cũng phải vượt qua”, ông Tùng Lâm nói. Ông chọn về quê vì ít bị rầy rà, và ngoài đi diễn thì còn được đoàn hát cho ăn cơm ngày hai bữa, đỡ cực hơn rất nhiều người. Cũng nhờ ẩn nhẫn mà nghệ sĩ Tùng Lâm sống được với nghề hơn mười năm, và gặp người vợ thứ hai của mình là diễn viên Thu Trang trong đoàn (người vợ đầu của ông là nghệ sĩ Bạch Lan Thanh, hiện vẫn còn ở Sài Gòn).

 

Nghệ sĩ Tùng Lâm là người không muốn rời xa quê hương. Ông thương Sài Gòn từ những ngày lang thang tập hát đớt đát cho đến lúc đã là một nghệ sĩ thượng thừa của miền Nam, và ngay cả lúc đau yếu hiện nay. Ông không muốn rời xa, ngay trong giai đoạn đời mình khó khăn nhất. “Nếu chết thì tôi muốn được chết ở quê hương Việt Nam”, ông có lần tâm tình vậy.

 

Bà Trang kể khi ở miền Tây, nhiều người hâm mộ thấy ông cực quá nên đề nghị cho ghép đi chung vượt biên mà không cần tiền bạc gì hết nhưng ông trằn trọc rồi từ chối. Có lúc, ông nói sợ mình đi không gặp được đứa con gái trong lúc còn gia đình với nghệ sĩ Bạch Lan Thanh, có lúc ông tin đời sẽ phải có lúc đổi thay… nhưng chung quy, điều giữ ông lại, là ông sợ cô đơn và phải lìa xa nơi ông đã sinh ra.

 

Bà Trang và con gái chăm sóc hàng ngày cho ông Tùng Lâm (ảnh: Tuấn Khanh)

 

Trong thời gian đi Mỹ diễn tái ngộ bà con, tôi có đến viếng mộ nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ, thấy ông ấy nằm đó cô đơn quá, lạc lõng quá. Tôi cũng đã đến thăm người bạn diễn thân thiết năm xưa, danh hài La Thoại Tân, ở viện dưỡng lão. Khi trở về Việt Nam, đọc báo biết tin La Thoại Tân qua đời. Tội quá! (ông khóc…). Tứ quái Sài Gòn: Khả Năng, Thanh Việt, La Thoại Tân chết hết rồi… Chị Túy Hoa, Phi Thoàn cũng “đi” rồi chỉ còn lại một “thằng quái” này, ông lại khóc khi nhắc đến.

 

Đầu thập niên 1990, đời sống ở Việt Nam có cởi mở hơn. Nghệ sĩ Tùng Lâm quay lại Sài Gòn và cộng tác với một số hãng đĩa để ghi âm tiết mục hài, nhập cuộc đi diễn sân khấu cùng với những người cùng thời như quái kiệt harmonica Tòng Sơn, danh ca Giang Tử… Ông được mời dựng nên một nhân vật hài mới, tương tự nhân vật Tư Ếch trước năm 1975, đặt tên là Hai Nhái. Tuy nhiên, loạt ghi âm này cũng không bùng nổ được như các tiết mục ông đã sáng tạo trước 1975. Mệt mỏi và mất dần phương hướng, nghệ sĩ Tùng Lâm buồn và khó khăn hơn trong ánh hào quang của mình.

 

Nghệ sĩ Tùng Lâm, Tháng Tám 2023 (ảnh: Tuấn Khanh)

 

Đến năm 2005, ông bị đột quỵ nặng và đành từ giã sân khấu. Ông nằm nhà, và thỉnh thoảng nghe bạn diễn thời xưa gọi điện thoại thăm hỏi, có người ở Việt Nam, có người ở Mỹ… Mọi thứ nuôi sống ông bằng kỷ niệm. Nghệ sĩ Kim Tuyến, người đưa số điện thoại, thúc hối Saigon Nhỏ nên ghé thăm ông. Đời người đi qua thăng trầm, đôi khi chỉ cần chút tình hôm nay đã là vui.

 

Năm sau, nghệ sĩ Tùng Lâm bước vào tuổi 90. Cây cổ thụ cuối cùng của tiếng cười sân khấu miền Nam đang trút những chiếc lá cuối của cuộc đời tận hiến cho khán giả miền Nam. Dành cho ông một lời hỏi thăm, cũng như làm sáng lại một góc di sản của văn hóa miền Nam Việt Nam tự do, ắt cũng làm ấm lòng người nghệ sĩ đã rất hao gầy. Nếu được, xin hãy dành chút thời giờ để gọi qua số 0937 983 839, bà Thu Trang, hiền thê của ông, để góp thêm một lời chia sẻ cùng Saigon Nhỏ.

 

Tuấn Khanh