XUÂN VỀ (thơ Diệp Thế Hùng) - CÁCH LÀM THƠ ĐƯỜNG

THƠ ĐƯỜNG: THẤT NGÔN BÁT CÚ, THẤT NGÔN TỨ TUYỆT Diệp Thế Hùng. Thơ Đường có nguồn gốc rất xa, bắt đầu từ thế kỷ thứ bảy ở Trung Quốc với những thể thơ khác nhau.  Trong bài này, tôi chỉ để cập đến những  thể thơ Đường thông dụng ở Việt Nam.  Hai thể thơ Đường phổ thông nhất là Thất Ngôn Bát Cú (7 chữ, 8 câu) và Thất Ngôn Tứ Tuyệt (7 chữ, 4 câu).    A.   THẤT NGÔN BÁT CÚ: Bốn yếu tố trong một bài thơ Thất Ngôn Bát Cú là âm điệu (bằng trắc), vần, cách trình bày ý thơ và luật đối xứng:    1.  Luật âm điệu (bằng trắc): 1 T 3 B 5 T 7 1 B 3 T 5 B 7 1 B 3 T 5 B 7 1 T 3 B 5 T 7 1 T 3 B 5 T 7 1 B 3 T 5 B 7 1 B 3 T 5 B 7 1 T 3 B 5 T 7 Luật âm điệu này gọi là “thể Trắc” (chữ thứ hai của câu thứ nhất). Nếu các bạn đổi Trắc ra Bằng và ngược lại, thì các bạn có “thể Bằng”. Thí dụ thơ thể Trắc: Buồn Thu (thơ Hàn Mặc Tử) Ấp úng không ra được nửa lời Tình thu bi thiết lắm thu ơi Vội vàng cánh nhạn bay đi trớt Hiu hắt hơi may thoảng lại rồi Nằm gắng đã không thành mộng được Ngâm tràn cho đỡ chút buồn thôi Ngàn trùng sương tỏa, cây e lạnh Chỉ có thông kia chịu với trời. Thí dụ thơ thể Bằng: Thức Khuya (thơ Hàn Mặc Tử) Non sông bốn mặt ngủ mơ màng Thức chỉ mình ta dạ chẳng an Bóng nguyệt leo song sờ sẫm gối Gió thu lọt cửa cọ mài chăn Khóc giùm thân thế hoa rơi lệ Buồn giúp công danh dế dạo đàn Trở dậy nôm na vài điệu cũ Năm canh tâm sự vẫn chưa tàn.        2. Luật vần:  Chữ cuối của các câu 1, 2, 4, 6 và 8 phải cùng vần với nhau (chữ cùng màu). Các bạn nhìn hai cái thí dụ trên đây sẽ thấy rõ.  Chú ý: Vần phải là âm bằng, những chữ cuối của câu 3, 5 và 7 phải là âm trắc.  3. Luật trình bày ý thơ :  Hai câu đầu là nhập đề, hai câu tiếp là miêu tả, hai câu 5 và 6 là suy luận, hai câu cuối là kết luận 4. Luật đối xứng : Câu 3 và 4 phải đối xứng : danh từ với danh từ, động từ với động từ, … Câu 5 va 6 cũng phải đối xứng như thế. Các bạn có thể nhìn thấy luật đối xứng này trong hai thí dụ trên đây. 5. Cách đọc thơ: ngắt nhịp 2/2/3 hay 4/3 B.   THẤT NGÔN TỨ TUYỆT: Luật bằng trắc cũng giống như bốn câu đầu của Thất Ngôn Bát Cú trên đây. Thể Trắc: 1 T 3 B 5 T 7 1 B 3 T 5 B 7 1 B 3 T 5 B 7 1 T 3 B 5 T 7 Thể Bằng: đổi Trắc thành Bằng và ngược lại.  Luật vần : chữ cuối của câu 1, 2 và 4 phải cũng vần, cùng âm bằng. Chữ cuối của câu thứ ba không vần nhưng phải là âm ngược lại. Chú ý: Luật bằng trắc có thể tóm lược như sau « nhất tam ngũ bất luận, Nhị tứ lục phân minh” tức là những chữ 1, 3 và 5 có thể chọn âm, nhưng những chữ 2, 4 và 6 là phải theo luật trên đây. Chú ý : 1) Các bạn thấy là luật âm truyền trên hết bài thơ. Nếu bạn làm thơ theo luật Bằng, phải tiếp tục theo luật âm trên đây cho tới câu cuối. Các bạn không thể đổi luật âm trong một bài thơ. Bởi vậy, tôi khuyên là kiểm soát luật bằng trắc trong toàn bài thơ, không trên một vài câu.        2) Âm bằng của tiếng Việt có hai trường hợp: không dấu và dấu huyền. Âm trắc có bốn dấu khác nhau (những dấu còn lại). Khi làm thơ, mặc dù là cùng âm trắc (hay bằng) nhưng mỗi dấu cho một âm điệu khác nhau một chút. 3) Từ lúc thơ mới bắt đầu xuất hiện (những năm 1930), nhiều thi sĩ đã bỏ đi luật đối xứng vì luật này hạn chế khắc khe trong cách diễn tả những cảm xúc.  Đôi khi vì luật đối xứng mà thơ trở thành không hay vì bị quá gò bó. Hai bài thơ Thất Ngôn Tứ Tuyệt nổi tiếng : (hy vọng là các bạn còn nhớ chữ Nho) Nam quốc sơn hà (Lý Thuờng Kiệt, chống xâm lược nhà Tống, năm 981) Nam quốc sơn hà nam đế cư Tiệt nhiên định phận tại thiên thư Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư Đề Đô Thành Nam Trang (Thôi Hộ, Trung Quốc, thế kỷ thứ 8) Khứ niên kim nhật thử môn trung Nhân diện đào hoa tương ánh hồng Nhân diện bất tri hà xứ khứ Đào hoa y cựu tiếu đông phong. Diệp Thế Hùng

TRỞ VỀ MÁI TRƯỜNG XƯA (Phạm Cao Hoàng)

TRỞ VỀ MÁI TRƯỜNG XƯA Tặng Nguyễn Đình Cai, Phạm Thành Long, Đoàn Việt Hùng Nguyễn Thị Trang, Phan Thị Thanh Trúc, Nguyễn Thị Ruộng chiều nay ghé thăm trường cũ nép mình bên gốc phượng xưa chợt nghe trăm ngàn thương nhớ hình như thu đã sang mùa tìm lại tuổi thơ chốn này lần theo những tháng ngày qua lần theo những dòng kỷ niệm tuổi thơ và nhũng nụ hoa chiều nay ghé thăm trường cũ cây bàng xưa vẫn còn đây hỏi thăm những người thuở ấy bạn tôi nay ở phương nào tìm lại người xưa chốn này thầy ơi, con đã về đây ai còn, ai đi, ai nhớ ? cuối trời hiu hắt mây bay chiều nay ghé thăm trường cũ nghe mùa thu hát ngoài kia chợt nghe trong lòng man mác những ngày thơ ấu xa xưa 1 9 9 6 TRỞ VỀ MÁI TRƯỜNG XƯA Nhạc  PHẠM CAO HOÀNG Tiếng hát   Nguyễn Trọng Khôi Phối âm và thực hiện  Nguyễn Trọng Khôi Y o uT u b e

THỜI GIAN (Phan Minh An)

Thời Gian

Ví thử thời gian là vô hạn

Biết cội nguồn ta trở về đâu

Chúa cũng ngậm ngùi trong vấn nạn

Cõi nhân gian nô lệ đến bạc đầu

Còn đâu nữa tự do quyền tuyệt đối

Ban phát cho đời ân sủng muôn phương

Nếu thời gian chỉ là hữu hạn

Có khơi nguồn và tận diệt ngày sau

Thì chúa đã làm gì trong những lúc

(Mà làm gì có những lúc trước thời gian?)

Thế gian chưa tạo khởi buổi đầu

Chúa chắc hẳn lê thê buồn ủ rũ

Chốn hư không tăm tối chẳng thiên hà

Uh mà sao Chúa lại tạo ra ta

Để con Chuá rách thit da, đội vành gai nguyệt quế

Chiụ đóng đinh vác thánh giá cho người

Dẫu người đời là một lũ đười ươi!!!

Loài man dại kiếp thú cầm muôn thuở

Từ độ ấy chốn tinh cầu rạn vỡ

Ta và em đã lỡ một lối về

Biết về đâu trong thế giới u mê?

Sóng hổn độn cuốn theo đời lộn xộn

Ta hạt bụi nào trong tay Chúa

Bỗng cô đơn hóa kiếp Adam

Eva hỡi, chiếc xương sườn ta bé nhỏ

Vườn địa đàng ngạ quỉ rắc tai ương

Em và ta ngàn năm cõi vô thường

Vương víu mãi nợ nhau phần da thịt

Nếm trái cấm, em vấy mầm tội lỗi

Ta u mê đắm đuối dải ngân hà

Dỗi hờn chi thánh nữ của đời ta

Không em sẽ - ta ngàn năm hiu quạnh

Đã đơn độc thuở bình minh giá lạnh

Chúa thương tình (bực mình) ban phát xác thân em 

Quấn quít nhau ngất liệm đóa môi mềm

Da thịt đó vẫn êm đềm rướm máu

Em và ta như hình và chiếc bóng

Xiềng xích mặt trời trói buộc bước chân nhau

Bóng là thực hay chỉ là hư cấu

Xác thân này chôn dấu vạn nỗi đau

Nhỡ một mai em đoa đày hỏa nguc

Hỡi Chúa thánh minh, cho con đến với nàng

Bởi cô lẽ một mình con đếm bước

Cõi thiên đường hạnh phúc sẽ lang thang

Sao chỉ mình nàng chịu cưu mang

Tội tổ tông vốn đã ủ mầm kiếp trước

Chén rượu thơm Chúa lòng lành ban phước

Men đắng cay của thế tuc loài người

Cứ rỉ hoài dòng máu hãy còn tươi

Chùm nho mọng, vết thương tình đang âm ỉ

Rạng rỡ pha lê xác thân em kỳ vĩ

Ta nhỏ nhoi như một kẽ tôi đòi

Linh hồn em là ngọn lửa ma trơi

Thắp leo lét cõi lòng ta tuyệt vọng

Từ cổ tích trăng thu vàng chiếc bóng

Treo bơ vơ hiu quanh giữa tinh cầu!!

Muôn năm dài là những đêm sâu

Vũ trụ vẫn đắm chìm trong tăm tối

Tha nhân hởi hãy nguyện cầu sám hối

Gột rửa linh hồn dù chẳng biết về đâu

Mây viễn du chất ngất vạn nổi sầu

Thuyền viễn xứ úa nhàu trên bến củ!!!

Kẻ tha phương, bên đời cơn mưa lũ

Chiếc lá lìa cành muc rũ dấu chân chim

Trong bơ vơ cứ lầm lủi đi tìm

Hanh phúc ấy, mảnh trăng chìm đáy nuớc

Nhánh tay khô làm sao ta với được

Sương khói đời lãng đãng chốn vô minh

     PHAN MINH AN

     California San Jose