CHIM VỀ NÚI NHẠN: ĐỒI CÙ CỦA TÔI (THÁI LAN NỮ

Saturday, June 27, 2026

ĐỒI CÙ CỦA TÔI (THÁI LAN NỮ - CHUYỂN TIẾP)

Đồi Cù Của Tôi

Ngày tôi sinh ra đã có Đồi Cù. Tôi lớn lên cùng với Đồi Cù. Tôi xem Đồi Cù là một trong những nơi chốn đã hun đúc tôi thành người “tương đối” tử tế ngoài những ngôi trường tôi đã theo học để nhận được những kiến thức căn bản cùng những lời giáo huấn từ các cô thầy kính yêu của một thuở thanh bình như trong truyện cổ tích.

Đồi Cù là món quà của tạo hóa dành tặng cho những người

hiền hòa lịch sự của thành phố mà người ta đã dùng nhiều mỹ từ để

đặt cho nó. Đồi Cù là một phần quá khứ trong cuộc đời của tôi. Một

quá khứ không bao giờ quên. Không bao giờ được quên! Quên làm

sao được! Ngay từ những ngày năm bảy tuổi – cùng thời với Dalat

còn hoang sơ, cọp beo ung dung đi vào gần thành phố. Mỗi lần tết

đến, sáng mồng một, tôi thường được các chị cho mặc áo quần mới

rồi dắt cho đi dạo hồ Xuân Hương, đi cho tới Vườn Bích Câu rồi leo

lên Đồi Cù đến bên hồ nước nhỏ có tên Cẩm Lệ (có ai đó gọi là hồ

Tổng Lệ), băng qua chiếc cầu ván dài chừng ba thước, sau đó lại trở

về nhà. Chỉ có thế thôi. Cho đến năm tôi mười một tuổi trở về sau,

Đồi Cù là nơi tôi thường xuyên đặt chân tới đó.

Xin “dông dài” một chút. Số là cuối niên học 1955 -1956 tôi thi

đậu tiểu học, rồi thi đậu vào lớp đệ thất vào trường trung học Quang

Trung. Trường này là hậu thân của trường trung học Phương Mai –

tên công chúa, con vua Bảo Đại. Sau khi nền Đệ Nhất Cộng Hòa được thành lập thì trường được đổi thành Quang Trung. Trường nằm ngay trung tâm thành phố, lúc đó chỉ với hai dãy lớp đối diện cách nhau cỡ chừng hơn 200 mét, chính giữa là nhà chơi rộng lớn, có cả ngọ phạn điếm. Tất cả được xây dựng trên một quả đồi được san bằng.

Mái trường màu đỏ, sân trường rất rộng chưa có lối đi, chưa tráng xi

măng nên mỗi lần có một cơn gió nhẹ – chỉ nhẹ thôi – cũng đủ làm

tung lên đám bụi đỏ vần vũ quyện trong gió sớm gió chiều. Đó là hình ảnh ngôi trường lúc tôi theo học chỉ một năm, sau này có xây dựng thêm các lớp học, phòng óc thí nghiệm hay thư viện, đường vào lối ra…thì nó đã biến thành ngôi trường dành riêng cho nữ sinh mang tên Bùi Thị Xuân. Bọn con trai lớp lớn lớp nhỏ đều được chuyển qua trường Bảo Long - cũng mang tên con vua Bảo Đại – và được đổi thành trường trung học Trần Hưng Đạo. Viết đến đây không biết tôi mô tả trường Quang Trung vào thời đó có đúng hay không? Gần bảy mươi năm rồi làm sao nhớ hết được…

Thời tiểu học trường làng thì tôi đi bộ đến trường. Lúc học lớp

đệ thất thì có được chiếc xe đạp cũ để sáng sáng đạp đến trường và

chiều chiều đạp xe về nhà vì từ nhà tôi đến trường cách xa chừng sáu

cây số. Dân Dalat gọi nơi gia đình tôi ở là “cây số 6”. Có phải từ trung

tâm thành phố đến khu vực gia đình tôi ở xa đến sáu cây số nên

người ta đặt tên là “cây số 6” hay không? Điều này tôi chưa nghe ai

giải thích kể cả những người lớn tuổi như ông bà cha mẹ của tôi. Tôi

có đọc cuốn “Địa Phương Chí Thị Xã Đà Lạt” của ông Phạm Gia Triếp,

nguyên là trưởng ty thông tin Đà Lạt qua nhiều thời cũng không thấy

nhắc đến những địa danh “cây số 4, cây số 6, cây số 7, cây số 9”.

Nhân đây cũng xin bàn đến các “cây số” này trước khi leo lên Đồi Cù.

Dân Dalat, bất luận những ai đã định cư từ thời Bảo Đại cho

đến mãi sau này cũng đều nghe đến các khu vực mang tên “cây số 4,

cây số 6, cây số 7 và cây số 9”. Chỉ có bốn cây số là 4,6,7 và 9. Không

có cây số 1,2,3,5 và 8. Tôi tự hào là một trong những người đã đi gần

khắp Đalat, từ đông sang tây, từ bắc xuống nam. Không có thác nào

mà tôi chưa đến, không có ngọn núi nào mà tôi chưa leo, không có

hồ nào mà tôi chưa lội xuống, không có buôn làng nào mà tôi chưa

từng mạo hiểm đến. Dễ hiểu. Vì tôi là một Hướng Đạo Sinh. Hướng

Đạo Sinh Lâm Viên. Đời sống của một Hướng Đạo Sinh gắn liền với

thiên nhiên, ai cũng biết. Núi rừng sông hồ là bạn quanh năm.

Này nhé! Từ trung tâm thành phố các bạn đi theo đường Phan

Đình Phùng hướng về Mả Thánh. Từ ngả ba Mả Thánh quẹo trái là

đường La Sơn Phu Tử (tôi nhớ tên đường cũ, không biết tên đường

mới sau này). Đi thêm khoảng 300 mét gặp đường Hai Bà Trưng, leo

lên con dốc đứng chừng 200 mét gặp đường Bạch Đằng. Người ta gọi khu vực nằm trên đường Bạch Đằng là “cây số 4”. Cũng từ ngả ba Mả Thánh, nếu quẹo phải theo đường nhựa ngang qua ấp Hà Đông, đi tiếp về phía trường trung học Trần Hưng Đạo, qua hết khu Mả Thánh đến địa phận khu phố ba, bắt đầu từ chùa Viên Quang lên đến đường

Nguyễn Siêu (trước có tên là đường Dankia) được gọi là “cây số 6”.

Đường Nguyễn Siêu nối vòng ở cuối đường Bạch Đằng của cây số 4.

Từ đường Nguyễn Siêu đi tiếp lên đoạn đường dốc chừng hơn cây số

để đến Dòng Chúa Cứu Thế, nơi đây được gọi là “cây số 7”. Từ ngả ba

Dòng Chúa Cứu Thế rẻ trái đi lên Suối Vàng (không phải đi xuống Suối Vàng). Nơi đây có con đập rất kiên cố từ thời Pháp (1942) để đưa nước vào nhà máy thủy điện Ankroet. Đi tiếp về hướng bắc sẽ gặp Suối Bạc, nơi đây có một hồ nước mênh mông. Nếu từ ngả ba Dòng Chúa Cứu Thế rẻ phải là đường đi lên Núi Bà (Langbian). Khu vực nằm dưới chân Núi Bà được gọi là “cây số 9” thuộc quận Lạc Dương của tỉnh Tuyên Đức. Tôi được coi như một loại “thổ công” của Dalat vào thời còn nhí cho mãi khi lớn lên vẫn chưa bao giờ nghe ai nhắc đến địa danh cây số 1,2,3,5, và 8.

Giờ nói chuyện Đồi Cù. Như đã nói ở trên, năm học đệ thất tôi

có chiếc xe đạp nên thường sau giờ tan học, cùng đám bạn cưỡi xe

chạy vung vít trên các nẻo đường, các con dốc cao ở phố như Minh

Mạng, Duy Tân, Lê Đại Hành, Hàm Nghi…chúng tôi đứng nhoi người lên trên hai bàn đạp mà vượt lên dốc bất kể trời mưa hay nắng, nóng hay lạnh trong khi nhiều người khác phải xuống xe để dắt bộ lên dốc.

Đạp vòng quanh hồ Xuân Hương, phóng lên Đồi Cù. Xa hơn nữa là đổ dốc xuống thác Datanla, Prenn, Gougha, Pongour để chặt mấy cây

trúc về làm ống sáo để thổi, đến Phi Nom, Tùng Nghĩa để ăn bắp đầu

mùa. Thế rồi có một buổi sáng chủ nhật tôi một mình đạp xe dạo hồ

Xuân Hương, một bên là hồ nước trong xanh, một bên là Đồi Cù cũng một màu xanh mướt do có bàn tay chăm sóc của những người đánh golf. Khi đạp xe đến gần Vườn Bích Câu tôi thấy phía trên đồi có một nhóm trẻ em và vài người lớn đang ngồi vòng tròn vỗ tay ca hát. Do hiếu kỳ, tôi dừng lại và chõ mắt nhìn lên quan sát. Nhóm người này sau đó lại đứng lên chơi hết trò chơi này đến trò chơi khác, rồi thấy người lớn thổi còi đánh Morse tích tích te te…còn đám nhỏ thì chăm chú nghe để ghi vào giấy vào sổ. Tôi dựa xe vào gốc cây thông và lên đồi đến gần hơn nữa để xem nhóm này đang chơi trò gì. Khi đó tôi

chưa biết Hướng Đạo là gì cả. Thấy tôi đứng xớ rớ chặp lâu nhìn vào

đám trẻ cỡ bằng tuổi tôi đang vui chơi, một người lớn tuổi trong

nhóm bước đến hỏi “em có muốn vào chơi với các em này không?”.

Tôi cười cười mà không trả lời. Người lớn tuổi ấy là huynh trưởng

bèn nắm tay tôi đưa vào nơi các em đang ngồi vỗ tay hát. Tôi ngồi

xuống và rụt rè vỗ tay theo chứ chưa biết hát. Buổi họp tan khi mặt

trời đứng bóng, người lớn tuổi dặn tôi: “nếu em thích thì tuần sau

đến đây để anh giới thiệu vô Hướng Đạo…”.

Trở về nhà và suốt một tuần tôi nôn nao mong cho đến ngày

chủ nhật để đạp xe xuống Đồi Cù. Tôi đến rất sớm. Sương mù trên

mặt hồ Xuân Hương còn dày đặc. Sương mai cũng bay trên những

ngọn thông và trên những trái đồi cỏ xanh ướt đẫm sương liên tục

trải dài khiến tôi không biết nơi đâu là tận cùng. Khoảng gần một

tiếng đồng hồ sau tôi mới thấy các em mặc áo nâu quần short xanh,

tay cầm gậy và sổ sách đến cùng với hai vị huynh trưởng. Buổi họp

bắt đầu và người huynh trưởng gặp tuần trước dắt tôi vào để giới

thiệu với các bạn trẻ là “tôi muốn xin gia nhập vào Hướng Đạo”. Tôi

được cho vào đội Voi của thiếu đoàn Lê Lợi thuộc đạo Lâm Viên từ

đó.

Tôi được học và được chơi cùng các bạn đồng lứa tuổi qua các

chương trình của một Hướng Đạo tân sinh. Sau ba tháng tôi được

tuyên hứa trong một cuộc cắm trại ở trong rừng sâu bên trong thác

Prenn. Tôi học tiếp chương trình Hướng Đạo Hạng Nhì, Hướng Đạo

Hạng Nhất, đạt nhiều chuyên hiệu (merit badge). Hướng Đạo Hạng

Nhất là đẳng hiệu cao nhất của Hướng Đạo Việt Nam dành cho một

thiếu sinh. Sau khi tuyên hứa tôi được bầu làm đội phó, tiếp đến là

đội trưởng rồi đội trưởng nhất, lúc này tôi có thể giúp các Trưởng

nhiều công việc để trông coi đoàn. Tiếp theo tôi trở thành một huấn

luyện viên, phụ tá cho các Trưởng rồi trở thành một huynh trưởng

sau khi đã tham dự các khóa huấn luyện toàn quốc dành cho huynh

trưởng tại trại Huấn Luyện Quốc Gia Tùng Nguyên nằm trên đồi cạnh hồ Than Thở. Tôi được Tổng Ủy Viên Hướng Đạo Việt Nam bổ nhiệm chính thức làm huynh trưởng của thiếu đoàn Lê Lợi vào mùa hè 1964. Cuộc đời Hướng Đạo của tôi liên tục dù rằng về sau tôi đi nhiều nơi do chuyển đổi công tác.

Đồi Cù. Thật lòng mà nói – là nơi tôi đã nhận được sự huấn

luyện - một phương pháp giáo dục nhằm bổ túc cho phương pháp

giáo dục của học đường và gia đình để trở thành con người “tương

đối tử tế”. Tôi chỉ dám nói “tương đối”, không hơn thế nữa. Cả một

thời niên thiếu của tôi đã gắn liền với những ngọn đồi thoai thoải

nằm nghiêng mình bên hồ nước trong xanh đồng thời với núi rừng

bạt ngàn của một thời Lâm Viên rừng núi bao quanh. Phương pháp

của Hướng Đạo là dùng bối cảnh thiên nhiên để giáo dục thanh thiếu

niên. Người sáng lập Phong Trào Hướng Đạo rất có lý khi dùng thiên

nhiên làm sân chơi rộng lớn cho cho tuổi trẻ. Những bài học rút ra từ

nhiên nhiên khiến con người cởi mở hơn, rộng lượng hơn, nhân ái

hơn, vị tha hơn…Lòng yêu thiên nhiên, yêu cỏ cây và động vật cũng

phát sinh từ đó. Tôi bước chân vào đời mang theo ba báu vật: sự giáo

dục của gia đình, của nhà trường và của Phong Trào Huớng Đạo.

Cả vài chục ngọn đồi cỏ xanh liên tục nối nhau trên Đời Cù bao

la dẫn dắt một thời tuổi trẻ của tôi hướng theo điều thiện và lẽ phải.

Nơi đó tôi được các huynh trưởng dạy cho tôi biết thế nào là Trọng

Danh Dự (điều luật thứ nhất), Lòng Trung Thành (điều luật thứ hai),

Tinh Thần Giúp Ích (điều luật thứ ba), sự Thân Thiện và Tình Bằng

Hữu (điều luật thứ tư), tính Khiêm Nhường và Lễ Độ (điều luật thứ

năm), Yêu Thương các loài sinh vật (điều luật thứ sáu), đức Vâng Lời

(điều luật thứ bảy), Vui Tươi khi gặp khó khăn (điều luật thứ tám),

Tiết Kiệm của mình và của người (điều luật thứ chín), Trong Sạch từ

Tư Tưởng, Lời Nói đến Việc Làm (điều luật thứ mười). Giữ và thực

hành 10 điều luật nói trên trong suốt cả cuộc đời, chứ không phải chỉ

lúc mặc bộ đồng phục Hướng Đạo. Do đó trong lời hứa của một

Hướng Đạo Sinh bắt đầu bằng câu: “Tôi xin lấy danh dự hứa cố gắng

hết sức: 1/ Làm tròn bổn phận đối với Tín Ngưỡng Tâm Linh, Tổ Quốc

và Quốc Gia tôi. 2/ Giúp Ích mọi người bất cứ lúc nào. 3/ Tuân theo

luật Hướng Đạo.

Từ những em Hướng Đạo Sinh cho đến các Huynh Trưởng lúc

nào cũng phải “Cố Gắng”. Tại sao chỉ là “Cố gắng”. Đơn giản: Hướng

Đạo là một cuộc chơi dùng bối cảnh cảnh thiên nhiên để giáo dục với

tinh thần “tự nguyện”. Không ai bắt buộc ai. “Tự Nguyện” là một

trong ba nguyên lý của Phong Trào Hướng Đạo. Cho nên những ai đã

tham dự trò chơi Hướng Đạo đều phải “cố gắng hết sức mình” là như

thế. Không bắt buộc. Không cưỡng ép. Không “bắt phải” thế này thế

nọ. Vì vậy mà Phong Trào Hướng Đạo Thế Giới đã tồn tại và phát

triển trong hơn một thế kỷ qua. Riêng Hướng Đạo tại Việt Nam đến

năm 2030 là tròn một thế kỷ. Đến đây tôi cũng xin mạn phép nhắc

đến tên người sáng lập Phong Trào Hướng Đạo Việt Nam là Trưởng

Trần Văn Khắc. Tôi cũng như tất cả Hướng Đạo Sinh tiền bối từ năm

1930 cho đến nay, gần một thế kỷ, lúc nào cũng tỏ lòng kính trọng và

biết ơn Trưởng Trần Văn Khắc. Tôi may mắn là được gặp và sinh hoạt

chung với Trưởng Trần Văn Khắc trong thời gian còn ở Đà Lạt.

Tôi lớn lên cùng Đồi Cù và 10 điều luật Hướng Đạo. Khi nhìn lại

Đồi Cù trong tâm tưởng, đối với tôi là một Đồi Cù thuần khiết màu

xanh cỏ non, là những cụm thông quanh năm vi vu cùng nắng sớm

mưa chiều, là một bầu trời xanh ngát được trang điểm bằng những

đụn mây trắng lảng đảng hiện ra mang hình dáng của những thú rừng

hoặc những loài chim hay hình dáng của những thiên thần chợt hiện

chợt biến. Những cánh diều làm bằng giấy học trò buộc vào dây chỉ

cùng bạn bè chạy lên đồi cao, bước xuống lũng thấp chập chùng

những ước mơ tuổi trẻ bay cao. Quên làm sao được những buổi

chiều vàng lang thang trên những ngọn đồi cao thấp tay cầm tập vở

mơ mơ màng màng với những trang chữ mực xanh bỏ quên ngoài trí

nhớ. Vẫn nhớ những buổi chiều ngồi tựa vào gốc cây thông già tay

cầm trang sách mở mà mắt đã lim dim khép lại chừng như đang nghe

câu “gửi gió cho mấy ngàn bay…” đâu đây. Không thiếu những buổi

trưa hè vùng vẫy dưới làn nước xanh hồ Xuân Hương rồi bước lên

Đồi Cù gom mớ lá thông khô nhóm lửa sưởi ấm.

Đốt lửa trại trên Đồi Cù cũng là những hình ảnh khó quên trong

những kỳ trại Hướng Đạo. Về khuya đứng trên đồi cao ngắm chòm

sao Hiệp Sĩ để nhớ đến vị thánh bổn mạng của Hướng Đạo – Saint

Georges – đã hy sinh thân mạng để cứu người khốn khó. Trời càng về

khuya chòm sao Bắc Đẩu càng hiện rõ ở cuối bầu trời trong vắt là

chòm sao định hướng về phương Bắc theo cách nhìn của thiên văn

địa lý, nhưng đó chính là vị sao soi đường dẫn lối trong đêm tối để

đưa tuổi trẻ hướng về “Nguồn Thật” và “Lẽ Phải”.

Đồi Cù với những hình ảnh còn rất rõ nét đã trở thành những

kỷ niệm mà tôi không bao giờ quên. Đồi Cù với tôi – như nửa phần

thể lý, nửa phần tâm linh. Nhưng không phải riêng một mình tôi

được hưởng đặc ân từ món quà của tạo hóa mà hầu như những

người dân Đà Lạt “trước”đều được hưởng ân huệ đó. Đặc biệt là

những “nam thanh nữ tú” đã từng diù nhau từng bước từng bước lên

Đồi Cù để trao cho nhau những lời yêu thương gắn bó dưới sự chứng

giám của trời xanh, cây cỏ và hương vị của Tình Yêu và Hạnh Phúc.

Sau cái ngày nghiệt ngã của tháng tư 1975 Đồi Cù đã bị nhốt

trong vòng kẽm gai gần bốn thập niên, nay người ta đã mang ra hành

quyết. Da thịt Đồi Cù là một mảng đỏ đang bị cày xới chẳng khác nào

con tim của Đà Lạt đang loan máu.

"Sau cái ngày nghiệt ngã của tháng tư 1975 Đồi Cù đã bị nhốt
trong vòng kẽm gai gần bốn thập niên, nay người ta đã mang ra hành
quyết. Da thịt Đồi Cù là một mảng đỏ đang bị cày xới chẳng khác nào
con tim của Đà Lạt đang loan máu."

Anh Phong Châu

=========

Dạ cảm ơn anh đã gởi lại cho L
Đọc nhiều lần, chừ đọc nữa, mỗi lần đọc, mỗi lần đau...
ĐỒI CÙ và những người sinh ra & lớn lên ở xứ Ngàn Hoa, Xứ Ngàn Thông, Xứ Sương Mù, Xứ Anh Đào... bao nhiêu mỹ từ thương mến cho cái Xứ của anh chị, của L, của nhiều người nay đã thật ít tuổi.. luôn trong tim...

con tim nay rỉ máu khi nghe xứ Cao nguyên bị lụt lội vì cây đã bị chặt để vô hầu bao của Bò đỏ, khi nghe ĐỒI CÙ đã bị đào xới, cấm cản...

Saturday, June 27, 2026

ĐỒI CÙ CỦA TÔI (THÁI LAN NỮ - CHUYỂN TIẾP)

No comments: