THÔNG BÁO SỐ 1

ĐẠI HỘI 9 “THUYỀN VIỄN XỨ”: THÔNG BÁO SỐ 1

(Xin bấm vào những chữ trên để xem chi tiết)

Thursday, January 25, 2018

MỘT THUỞ HỌC TRÒ (Nguyễn Ngọc Chính)



image
Chủ đề của bài viết này là những hồi ức học trò ngày xưa
của một người bước vào tuổi 70. Thuở học trò này rất xa và
rất khác với thời đại @ ngày nay, khi mà các tiện nghi vật
chất phong phú hơn, phương tiện giải trí đa dạng hơn và
quan niệm về giáo dục cũng khác hơn.
Những nét khác nhau là hậu quả của hoàn cảnh xã hội và
chính trị, cụ thể hơn là chính sách giáo dục và chế độ chính
trị qua nhiều thời kỳ, từ thời Pháp thuộc đến giai đoạn 30
năm chiến tranh tương tàn.
Thuở học trò của chúng tôi chỉ có một mục đích duy nhất là
… học, nhưng đôi khi cũng pha lẫn những chuyện tình cảm
theo kiểu mà người Mỹ gọi là “tình chó con” (puppy love).
Ngày nay, ngoài việc học còn có những tác động, xấu cũng
như tốt, từ Internet, phim ảnh, báo chí cho đến những ảnh
hưởng của người lớn như các bậc phụ huynh trong gia đình
và sự tác động của xã hội bên ngoài.
image
“Puppy Love”
Học trò ngày xưa là mảng đề tài được khai thác rất “kỹ”
qua văn chương, âm nhạc, hội họa. Vào thập niên 70, bản
nhạc “Ngày Xưa Hoàng Thị” [1] của Phạm Duy, phổ thơ
Phạm Thiên Thư trở thành nổi tiếng với một mối
“tình học trò”. Bài hát dẫn người thưởng ngoạn đến chuyện
một cô nữ sinh tên Hoàng Thị Ngọ lúc tan trường, ôm
nghiêng cặp, đi trong một cơn mưa phùn và phía sau cô…
lẽo đẽo một “cây si” di động:
image
“Em tan trường về, đường mưa nho nhỏ
Ôm nghiêng tập vở, tóc dài, tà áo vờn bay
Em đi dịu dàng, bờ vai em nhỏ
Chim non lề đường, nằm im dấu mỏ
Anh theo Ngọ về gót giầy lặng lẽ đường quê...”
Đó chưa phải là tình yêu theo đúng nghĩa. Chỉ là…
“thích trộm, nhớ thầm” của một “cây si”. Và chỉ cần lẽo
đẽo theo một tà áo dài trắng cũng đủ thỏa lòng, dù bước
chân có “nặng nề”, dù trong lòng “nức nở” để hôm sau vào
lớp sẽ còn “ngẩn ngơ”:
image
“Em tan trường về
Anh theo Ngọ về
Chân anh nặng nề
Lòng anh nức nở
Mai vào lớp học
Anh còn ngẩn ngơ, ngẩn ngơ…”
“Ngày Xưa Hoàng Thị” là một kết hợp tuyệt vời giữa thơ
Phạm Thiên Thư và nhạc Phạm Duy nhưng lại có một đoạn
kết buồn cho… “mối tình câm”. Ở đoạn kết đưa ra hai hình
ảnh của “ngày xưa” và “ngày nay” với câu kết “Ai mang
bụi đỏ đi rồi…” khiến tôi nghĩ ngay đến Ban Mê Thuột,
thị trấn đã từng gắn bó từ tuổi học trò. Chả là BMT vẫn
nổi tiếng là vùng đất đỏ bazan, nắng thì BMT (Bụi Mù Trời)
còn mưa thì… bùn đỏ ngập bước chân:
image
“Xưa theo Ngọ về
Mái tóc Ngọ dài
Hôm nay đường này
Cây cao hàng gầy
Đi quanh tìm hoài
Ai mang bụi đỏ đi rồi…”
image
Học trò Đồng Khánh trên cầu Trường Tiền
Trong một cuộc phỏng vấn của Đỗ Văn với Phạm Duy,
nhạc sĩ cho biết trong số những bài hát cho tuổi trẻ, ông
thích nhất là bài “Tuổi Ngọc”…” bài hát này ông viết cho
con gái mới lớn Thái Hiền khi bước chân vào trung học.
“Tuổi Ngọc” viết theo nhịp điệu nhí nhảnh với những câu
được lập đi lập lại “Xin cho em…”. Những thứ cô xin là
một chiếc áo dài, một mớ tóc dài và một chiếc xe đạp .
Đó là tất cả hành trang của một cô gái khi bước vào trung
học. Chiếc áo dài “thơm dáng tuổi thơ”, mớ tóc nồng
“êm như nhung” và, cuối cùng:
“Xin cho em còn một xe đạp
Xe xinh xinh, để em đi học
Từng vòng, từng vòng xe
Là vòng đời nhỏ bé
Đạp bằng bàn chân gót đỏ hoe”
Chắc nhà gần trường nên những học trò như cô Ngọ của
Phạm Thiên Thư mới cuốc bộ để “cây si” có dịp lẽo đẽo
theo sau. Nếu nhà ở xa thì chắc phải đến trường bằng xe đạp.
Hình ảnh nữ sinh trên chiếc xe đạp sẽ khó có thể nào quên
trong kỷ niệm, nhất là đối với những người nay đã xa xứ,
không còn cơ hội nhìn thấy cảnh này.
image
Hồi xưa nữ sinh còn đội nón lá đến trường, ít có những kiểu
mũ “mô đen” như ngày nay. Mỗi lúc tan học là cả một đàn
bướm trắng bay ra rồi tỏa đi khắp các con đường. Nhà gần
thì ôm cặp đi bộ để các anh như Phạm Thiên Thư đưa vào
thơ. Nhà xa thì đạp xe theo từng nhóm như trong bức hình
dưới đây trước Tòa Đô Chánh.
image
Nữ sinh trên xe đạp trước Tòa Đô Chánh
Gia đình khá giả thì có thể tậu một chiếc Velo Solex chạy
bằng xăng, có cần khởi động máy ở phía trước và khi hết
xăng có thể đạp như một chiếc xe đạp. Nhà thơ Nguyên Sa
trong bài thơ "Tám phố Sài Gòn " [4] có một đoạn viết về
chiếc Solex và cô học trò như sau:
“Sài Gòn phóng solex rất nhanh
Đôi tay hoàng yến ngủ trong gants
Có nghe hơi thở cài vương miện
Lên tóc đen mềm nhung rất nhung”
Ngày xưa, đã có nhiều nhà văn, nhà thơ không tiếc lời ca
tụng hình ảnh nữ sinh trên chiếc Solex hoặc xe đạp. Ngày
nay, họa hoằn lắm mới gặp những lời có cánh về những
chiếc xe “tay ga” phóng vù vù trên đường… Ôi, thời thơ
mộng của tuổi học trò nay còn đâu!
image
Nữ sinh với chiếc Velo Solex
Thuở học trò của tôi cũng có một chuyện tình thuộc loại
“puppy love” như trong bài thơ của Phạm Thiên Thư.
Tôi không có ý “thấy người sang bắt quàng làm họ” nhưng
quả thật cả hai đều có nhiều điểm rất giống nhau.
Thứ nhất, tên “người trong mộng” của nhà thơ Phạm Thiên
Thư là Hoàng Thị Ngọ, một cái tên không được đẹp cho lắm,
còn người tôi “mê” lại có một cái tên “không thể xấu hơn”:
Phan Thị Lụng. Cả hai cô Ngọ và cô Lụng tuy có xấu tên
nhưng ngược lại, hai cô lại là những nữ sinh rất xinh.
Thứ nhì, Phạm Thiên Thư tả cô Ngọ “vai nhỏ tóc dài” còn
cô Lụng “của tôi” thì tóc cũng dài nhưng lại cột theo kiểu
“đuôi gà” mà người Pháp gọi là “queue de cheval”, tức…
“đuôi ngựa”. Ở đây có thêm một sự trùng hợp, “ngựa” còn
được gọi bằng cái tên “ngọ”!
image
Kiểu tóc đuôi gà đã hớp hồn tôi thuở học trò.
Trong thơ Phạm Thiên Thư có cảnh nên thơ giữa hai học trò
“trao vội chùm hoa, ép vào cuốn vở” còn tôi thì chơi trội
hơn, viết luôn một cánh thiệp hồng báo hỷ bằng tiếng Pháp.
Tôi không giỏi Pháp văn đến độ viết được thiệp hồng mà chỉ
copy từ cuốn “Cours de Langue et de Civilisation Française”
của Mauger đang học.
“Thiệp báo hỉ” mang tên Nguyễn Ngọc Chính và Phan Thị
Lụng được để trên yên xe đạp của Lụng trong giờ ra chơi
vì không đủ can đảm đưa tận tay nàng. Cho dù có đủ can
đảm nhưng chắc cũng không dám đưa vì cái lối “tỏ tình”
quá đường đột này.
Chắc chắn nàng đã đọc, không những thế, ngoài hai đứa còn
có người thứ ba cũng đã đọc, đó là thầy tổng giám thị. Ông
“tế nhị” gặp riêng tôi và cảnh cáo cần phải chấm dứt trò
chơi “nguy hiểm” này, nếu tái phạm tôi sẽ bị “cấm túc” và
thông báo về gia đình.
image
Nữ sinh miền thùy dương cát trắng Nha Trang
Thế là bao mộng đẹp bỗng tan thành mây khói, mái tóc
“đuôi ngựa” mà trước đây tôi chết mê chết mệt bỗng nhiên
biến mất khỏi tâm hồn tôi, còn tụi bạn trong lớp đã sửa một
câu ca dao quen thuộc thành:
“Muốn người ta mà người ta không muốn,
Xách… ‘thiệp hồng’ chạy xuống chạy lên!”
image
Học trò xứ BMT
Thuở học trò ngày xưa của tôi là thế đấy. Học cũng nhiều
và “nghịch tinh nghịch ngầm” cũng không ít. Chẳng thế mà
người ta thường nói: “Nhất quỷ nhì ma thứ ba học trò”.
Đã mấy chục năm nay tôi chưa một lần gặp lại Phan Thị
Lụng kể từ hồi học Đệ Ngũ.
Giờ này chắc nàng đã trở thành bà nội, bà ngoại… còn tôi
thì đã là một ông già móm mén bên con đàn cháu đống.
Ước gì cô học trò năm xưa đọc được những dòng chữ này
để cùng cười cái thuở học trò rắn mắt ngày nào tại xứ
Buồn Muôn Thuở…
image
Học trò tỉnh lẻ
Đặc điểm của nền giáo dục VNCH là có sự tách biệt giữa
trường nam và trường nữ tại các thành phố lớn, một phần
có lẽ là để tránh những “phiền phức” xảy ra trong tuổi học
trò mới lớn. Những địa phương nhỏ như BMT thì học trò
học chung, và đó cũng là lý do có những chuyện “mới nứt
mắt” mà đã biết… tán tỉnh bạn gái cùng lớp như trường
hợp của tôi!
Ngôi trường trung học đầu tiên tại miền Nam là Collège
Chasseloup-Laubat, thành lập năm 1874 sau này đổi thành
trường Lê Quý Đôn, tiếp đến là Collège de My Tho (1879),
sau đổi tên là Nguyễn Đình Chiểu. Ở Huế có trường  
Quốc Học dành cho nam sinh được thành lập từ năm 1896
và trường Đồng Khánh được dành cho nữ, thành lập từ năm
1917.
Thoạt đầu trường Đồng Khánh chỉ có cấp  tiểu học với với
đồng phục màu tím nên còn được gọi là “Trường Áo Tím”.
Dưới thời Pháp thuộc đồng phục đổi sang màu xanh nước
biển và bắt đầu từ Đệ nhất Cộng hòa có đồng phục màu
trắng.
image
Nữ sinh Đồng Khánh (năm 1931)
Nổi bật nhất tại Sài Gòn là hai trường Gia Long và Trưng
Vương, những địa chỉ được các “cây si” thường xuyên lui
tới. Gia Long còn được gọi là trường “Nữ sinh Áo Tím”
ngày nay là trường Nguyễn Thị Minh Khai, được thành lập
từ năm 1915 và thuộc loại “lão làng” trong hệ thống giáo
dục của Hòn ngọc Viễn đông.
Xét về tuổi tác thì trường Trưng Vương là em vì phải từ Hà
Nội “di cư” vào Nam năm 1954 sau Hiệp định Genève.
Năm học đầu tiên Trưng Vương còn phải học nhờ Gia Long
vào buổi chiều. Mãi đến năm 1957, trường Trưng Vương
mới chính thức xây dựng xong trường ốc gần Sở thú cùng
với Võ Trường Toản.
Gia Long và Trưng Vương tượng trưng hai chị em xuất xứ
từ hai miền Nam – Bắc trong suốt thời kỳ VNCH. Sau năm
1975, hai trường mở cửa tiếp nhận cả nam lẫn nữ sinh.
Và có lẽ những chuyện như cô Ngọ, cô Lụng lại tiếp diễn
nhưng chắc ở mức độ “hiện đại” hơn thuở chúng tôi còn đi
học.
image
Xe hoa của trường Trưng Vương nhân ngày Phụ nữ Việt
Nam năm 1960
Nguyễn Ngọc Chính
***
[1] Nghe “Ngày Xưa Hoàng Thị” qua giọng ca “bất hủ”
của Thái Thanh tại:

Post a Comment